Phút đình chiến kỳ diệu trong đêm Giáng sinh Thế chiến I

Hơn một thế kỷ trước, những binh sĩ ở hai bên chiến hào trong Thế chiến I đều nghe thấy những tiếng hát khác thường, sau đó tất cả buông súng, cùng đứng lên hòa cùng một nhịp.

Tranh mô tả cảnh binh sĩ Anh và Đức bắt tay vui vẻ trong lễ Giáng sinh 1914. Ảnh: Time

Sáng sớm ngày 25/12/1914, hàng nghìn binh sĩ Anh, Bỉ và Pháp cùng buông súng, bước ra khỏi chiến hào, tạm gác cuộc chiến với người Đức, để cùng nhau tận hưởng giây phút Giáng sinh tại mặt trận phía tây.

Trong suốt 100 năm sau, sự kiện này đã được xem như là một phép lạ, giây phút hòa bình hiếm hoi trong cuộc chiến từng cướp đi sinh mạng của hơn 15 triệu người trên khắp thế giới, theo Time.

Mặc dù các nhà sử học tiếp tục tranh cãi về những tình tiết cụ thể như địa điểm chính xác, hay làm thế nào mà nó có thể lan rộng khiến hai phần ba binh lính hai bên, gồm khoảng 100.000 người được cho đã tham gia đình chiến, đa số nhận định đây là một sự kiện có thực và không thể phủ nhận.

Trước đó, Giáo hoàng Benedict XV, người nhậm chức tháng 9/1914, kêu gọi một lệnh ngừng bắn vào Giáng sinh, nhưng bị các bên tham chiến từ chối. Tuy nhiên, dường như những đau khổ tuyệt vọng của cuộc sống hàng ngày trong những chiến hào ẩm ướt, lạnh lẽo đã biến thành động lực cho binh sĩ hai bên thiết lập "lệnh ngừng bắn" của riêng họ.

"Vào đêm Giáng sinh 1914, một bài Thánh ca đã cất lên, đó là một đêm trăng đẹp, sương trùm khắp trên mặt đất, màu trắng gần như ở khắp mọi nơi", Albert Moren của trung đoàn Queens Second của quân đội Anh nhớ lại.

"Binh sĩ Đức là những người hát bài hát mừng của họ trước tiên và sau đó đến lượt chúng tôi. Đến khi chúng tôi bắt đầu hát Thánh ca, người Đức cũng lập tức hòa nhịp với bài Thánh ca tiếng Latin. Đây thực sự là một điều kỳ diệu", cựu binh Anh Graham Williams mô tả một cách chi tiết hơn.

Sáng hôm sau, ở một số đoạn trên chiến hào, lính Đức đi lên và nói to "Chúc mừng Giáng sinh" bằng tiếng Anh. Binh sĩ đồng minh thận trọng tiến ra chào đón họ.

Người Đức nhanh chóng giơ tay ra hiệu "Bạn không bắn, chúng tôi cũng không bắn".

Trong suốt hôm đó, binh sĩ hai bên trao đổi những quà tặng như thuốc lá, thực phẩm và mũ, đồng thời chôn những những đồng đội thiệt mạng trong nhiều tuần trước.

Ngày hôm sau binh sĩ hai bên đều nhận được lệnh từ cấp trên phải chấm dứt ngừng bắn, ai không thi hành sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Những người lính lại quay trở lại cuộc chiến tàn khốc không cho phép họ được nhân nhượng và mềm yếu.

"Đó chỉ là giây phút hòa bình ngắn ngủi trong một cuộc chiến khủng khiếp", cựu binh Alfred Anderson khẳng định.

Theo Time, đối với nhiều người vào thời điểm đó, câu chuyện về lệnh ngưng bắn Giáng sinh không phải là một ví dụ về tinh thần thượng võ mà chính là biểu tượng cho xu hướng phản chiến của binh sĩ.

Lệnh ngừng bắn tự phát vào Giáng sinh 1914, đến nay vẫn được ghi nhớ như một minh chứng cho sức mạnh của niềm hy vọng của nhân loại trong thời khắc đen tối của lịch sử, và được đưa vào trong một số tiểu thuyết và phim giành cho thiếu nhi.

Bên trong đế chế tỷ USD là bệ phóng quyền lực của Trump

Khác với các đế chế kinh doanh tỷ USD khác, Trump Organization giống như một công ty gia đình, nơi tình yêu và lòng trung thành luôn được đề cao hàng đầu.

Ông Donald Trump (giữa) xuất hiện cùng con trai Donald Jr (trái) và nhà phát triển bất động sản người Malaysia Tiah Joo Kim hồi năm 2013. Ảnh: Canadian Press

Trước khi Tiah Joo Kim đặt chân tới trụ sở Trump Organization ở Manhattan để trình bày về một dự án khách sạn và chung cư tại Vancouver, British Columbia, ông tưởng tượng một công ty nổi tiếng toàn cầu như Trump Organization phải có hàng trăm văn phòng cùng hàng nghìn nhân viên. Nhưng trái lại, ông chỉ được dẫn qua hai tầng lầu với vài văn phòng cùng khoảng mấy chục nhân viên.

Điểm dừng chân đầu tiên là một phòng họp, nơi Tiah phải nêu ý tưởng về dự án với ba người con lớn của ông chủ. Chỉ sau khi họ thông qua, Tiah mới có thể bước chân tới căn phòng quan trọng hơn cả với cửa sổ nhìn ra Công viên Trung tâm New York, nơi ông Donald Trump, tiếng nói quyền uy nhất trong công ty, đang chờ sẵn, theo New York Times.

Tiah lúc bấy giờ, một buổi chiều năm 2012, không giữ bất cứ kỳ vọng nào về cuộc gặp với người nổi tiếng Trump nhưng theo ông mọi chuyện diễn ra nhẹ nhàng và ấm áp.

Thay vì bàn bạc kế hoạch kinh doanh mà Tiah đem đến, nhà tài phiệt New York dành nhiều thời gian khoe một đôi giày do cầu thủ bóng rổ nổi tiếng Mỹ Shaquille O'Neal tặng và đai vô địch do võ sĩ quyền anh Mike Tyson trao như những món quà lưu niệm vì các đóng góp cho thể thao của ông.

"Cậu có vẻ ngoài ưa nhìn đấy", Tiah nhớ lại lời ông Trump nói.

Sau đó, các luật sư và giám đốc điều hành hàng đầu của tỷ phú Mỹ bước vào. Họ cùng ông thương thảo các thỏa thuận cho phép dự án Vancouver mang thương hiệu Trump và do Trump Organization quản lý. Cứ thế, các phiên thảo luận 16 tiếng mỗi ngày diễn ra ròng rã suốt một tuần.

"Rất mệt mỏi. Họ vô cùng rắn", Tiah miêu tả.

Đấy chính là cách mà công việc được thực hiện tại Trump Organization, một công ty có tầm ảnh hưởng lớn và đang nằm trong tâm bão dư luận khi chủ nhân của nó sắp trở thành tổng thống thứ 45 của Mỹ.

Với một mạng lưới rộng khắp trên toàn thế giới, Trump Organization tiềm ẩn nguy cơ làm nảy sinh nhiều xung đột lợi ích một khi ông Trump lên làm tổng thống Mỹ, chuyên gia nhận định.

Nhà tài phiệt New York hồi giữa tháng cho biết dù pháp luật không bắt buộc nhưng ông sẽ lên kế hoạch để rút tên mình và con gái Ivanka khỏi mọi hoạt động trong công ty nhằm tránh tạo ra xung đột lợi ích. Hai con trai ông, Donald Jr. và Eric, vẫn chịu trách nhiệm về công ty.

Nhưng mấy tuần gần đây, dưới áp lực từ dư luận, Trump và các cố vấn đang thảo luận những biện pháp khác. Nhà tài phiệt New York đã đồng ý đóng một quỹ từ thiện cá nhân, chấm dứt một số hợp đồng quốc tế và lên kế hoạch mới để vẫn có thể giám sát Trump Organization từ bên ngoài.

Giới quan sát cho rằng công ty của Trump là một doanh nghiệp gia đình điển hình, quy tụ những nhân viên trung thành lâu năm, hoạt động không theo các quy chuẩn mà chủ yếu dựa trên văn hóa Trump. Tỷ phú Mỹ có thể nhượng lại công việc cho các cấp phó nhưng rõ ràng cái tên cũng như ảnh hưởng của ông đã được đóng dấu trong mọi hợp đồng mà công ty thực hiện.

Trong một cuộc phỏng vấn với New York Times hồi năm ngoái, Trump giải thích ông thường phê duyệt những dự án mới dựa vào "trực giác". Dù những năm gần đây, các con ông đang dần thể hiện vai trò lớn hơn tại công ty nhưng vào những thời khắc quan trọng nhất, ông vẫn phải góp tiếng nói quyết định.

Trong số các giám đốc điều hành cấp cao ở Trump Organization, rất nhiều người đến từ khu dân cư Queens thuộc New York, nơi ông Trump lớn lên, hay Brooklyn, nơi cha ông gây dựng sự nghiệp. Họ leo lên những vị trí quan trọng nhiều khi không dựa vào thành tích công việc mà nhờ hàng chục năm cống hiến cho ông chủ.

Điển hình như Allen Weisselberg, giám đốc tài chính, khởi đầu là một kế toán làm việc cho ông Fred, cha Trump, hay Matthew Calamari, giám đốc hành chính, được tuyển dụng từ năm 1981.

Đối với một số giám đốc điều hành, phục vụ công ty đi kèm với phụng sự gia đình Trump.

"Chúng tôi không phải một công ty niêm yết công khai. Cuối cùng, tôi vẫn làm việc cho gia đình Trump", Alan Garten, luật sư đại diện của Trump Organization, nói tại một cuộc phỏng vấn hồi tháng 11. "Đó là cách tôi nhìn nhận công việc. Dù là bảo vệ lợi ích cho công ty hay lợi ích của cá nhân họ, tôi vẫn ở đây để hỗ trợ và đại diện cho họ, bất kể khi nào họ cần".

Cửa hàng gia đình

Ivanka Trump, con gái ông Trump, tại văn phòng làm việc trên tòa nhà Trump Tower, khu Midtown Manhattan, New York. Ảnh: New York Times

Dù sở hữu hàng loạt cơ sở kinh doanh trên khắp thế giới, trung tâm quyền lực của Donald Trump vẫn nằm ở tòa nhà Trump Tower, số 725 Fifth Avenue, khu Midtown Manhattan, New York.

Để đến nơi làm việc, ông Trump hàng ngày chỉ cần từ căn hộ áp mái tại tòa tháp, đi vào thang máy cá nhân, ấn số 26 và chờ đợi trong giây lát. Khi cánh cửa mở, văn phòng riêng của ông hiện ra với các giám đốc điều hành hàng đầu đang chờ sẵn. Dưới đó một tầng là văn phòng của ba người con Donald Jr., Eric và Ivanka Trump.

Bức tường văn phòng ông Trump được tô điểm bởi hàng chục tấm ảnh nhà tài phiệt New York chụp cùng những người giàu có và quyền lực trên thế giới. Trên bàn làm việc phủ kín giấy tờ.

Khi muốn nói chuyện với ai đó, ông Trump sẽ gọi người trợ lý, Rhona Graff, ngồi ngay phía ngoài. Bà đã làm công việc gác cổng cho nhà tài phiệt New York hàng chục năm qua. Bất kỳ ai gọi điện tới gặp ông Trump đều phải thông qua bà, đôi khi còn phải đọc mật khẩu.

Ông Trump thường xuyên khoe về quy mô khổng lồ của Trump Organization. Một người phát ngôn cho nhà tài phiệt New York từng khẳng định công ty có "hàng chục nghìn nhân viên". Song giới chuyên gia công nghiệp ước tính Trump Organization chỉ sở hữu khoảng 4.000 nhân viên trên toàn cầu. Ba tầng lầu thuộc trụ sở chính công ty có không quá 150 nhân viên.

Donald Trump Jr. hồi năm 2011 từng miêu tả Trump Organization hoạt động giống như "một cửa hàng tạp hóa gia đình". "Tôi đoán chúng tôi có sơ đồ tổ chức, nhưng về mặt lý thuyết, chúng tôi không có quá nhiều cấp bậc", Trump Jr. nói.

Thực tế, ông Trump thường chọn các giám đốc điều hành và chỉ định công việc dựa trên sở thích cá nhân. Năm 2004, Michelle Carlson, lúc bấy giờ là một luật sư trẻ, theo lời giới thiệu từ một người bạn, đến gặp ông Trump để xin thư giới thiệu. Cô muốn trở thành một nhà phát triển bất động sản ở Los Angeles.

Carlson kể cô đã được đón tiếp khá nồng hậu. "Tôi nghe nói có một cô gái Atlanta xinh đẹp chờ ở hành lang", Carlson nhớ lại lời ông Trump nói với cô. Sau khi mời cô ngồi, nhà tài phiệt đưa ra hàng loạt câu hỏi trực diện như: trách nhiệm của cô ở công việc hiện tại là gì? Cô thấy mình có điểm mạnh gì? Cô muốn phát triển ở lĩnh vực nào?

Trong chưa đầy 45 phút, ông Trump đã bị cô thuyết phục. "Tôi sẽ không cho bạn thư giới thiệu ở Los Angeles. Tôi sẽ thuê bạn", Trump nói với Carlson.

Carlson sau đó dành gần 4 năm với vị trí trợ lý pháp lý cho ông Trump. Cô thường làm việc 18 tiếng mỗi ngày với một nhóm nhỏ các luật sư, đồng thời làm một số công việc khác tại bộ phận bất động sản.

Đối với Tiah, khi đến Trump Tower để thảo luận về thương vụ hợp tác ở Vancouver, ông không thể không để ý đến việc tất cả các nhân viên nữ tại Trump Organization đều có ít nhất một điểm chung. "Bạn phải là người cuốn hút? Liệu đó có phải yêu cầu bắt buộc không?", Tiah nhớ đã nghĩ trong đầu như vậy.

Cái giá của lòng trung thành

Bàn làm việc của tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump. Ảnh: New York Times

Andrew Weiss, một người nhập cư Romania lớn lên ở Brooklyn, được ông Trump thuê ngay sau khi tốt nghiệp vào năm 1981. Trải qua 35 năm thăng trầm bên cạnh Trump, ông hiện là phó chủ tịch điều hành phát triển và xây dựng. Weiss hiểu rõ hơn cả sự trung thành có ý nghĩa thế nào đối với nhà tài phiệt New York.

"Để thành công trong công ty này, bạn phải có kỹ năng, nhiệt huyết và lòng trung thành tuyệt đối", luật sư đại diện Garten quả quyết.

Trong chiến dịch tranh cử, Michael Cohen, một trong các phó chủ tịch điều hành Trump Organization, từng lên tiếng đe dọa Daily Beast khi trang tin này chuẩn bị đăng một bài viết có thể gây ảnh hưởng xấu tới danh tiếng nhà tài phiệt New York. Nếu đăng bài, "tôi sẽ khiến cuộc sống của các người phải khốn khổ", Cohen quyết liệt tuyên bố, theo một nguồn tin từ Daily Beast.

Tại một cuộc phỏng vấn, Cohen chia sẻ "đối với những người thân cận, gần gũi, Trump còn hơn cả một ông chủ".

"Ông ấy giống như một người thầy", Cohen nói. "Những phẩm chất đó khiến tôi quý mến Trump. Đấy cũng là lý do tôi nguyện trung thành và quyết bảo vệ ông ấy bằng mọi giá".

Gia đình lớn

Jill Cremer, cựu phó chủ tịch tại Trump Organization, luôn ấn tượng vì những buổi tiệc mừng Giáng sinh hoành tráng mà công ty tổ chức cho nhân viên. Trong dịp này, ông Trump sẽ lần lượt phân phát quà, thường là vé máy bay, máy ảnh hay vali, cho nhân viên rồi chụp ảnh chung với họ.

"Tiệc Giáng sinh là một điểm nhấn", Cremer nói. "Đó thực sự là một gia đình".

Năm nay, buổi tiệc được tổ chức vào tối 14/12, hai ngày sau khi Trump thông báo hoãn việc công bố kế hoạch xử lý các vấn đề của công ty sau khi ông trở thành tổng thống.

Dù bận rộn với hàng núi công việc liên quan tới quá trình chuyển giao quyền lực, Trump vẫn dành thời gian ghé qua hội trường Trump Tower để tham dự buổi tiệc.

Trong lúc các nhân viên đang vui vẻ tận hưởng một đêm đáng nhớ, nhà tài phiệt New York bước lên sân khấu, cảm ơn tất cả mọi người vì đã giúp ông xây dựng công ty lớn mạnh.

"Bạn có thể thấy tình yêu tràn ngập căn phòng", Eric Trump, con trai ông, nói.

Quốc vương đầy uy quyền của Thái Lan

Quốc vương Bhumibol Adulyadej đã nhiều lần can thiệp vào chính trường giúp đất nước Thái Lan vượt qua các cơn biến động.

Quốc vương Thái Lan Bhumibol Adulyadej. Ảnh: AFP

Quốc vương Thái Lan Bhumibol Adulyadej chiều 13/10 băng hà ở tuổi 88. Nhà vua có thời gian trị vì lâu nhất thế giới này (70 năm) được xem là có quyền uy mang lại sự ổn định tại đất nước đã chứng kiến nhiều vụ đảo chính quân sự, 19 hiến pháp và nhiều đời thủ tướng, theo BBC.

Mặc dù là quốc vương theo chế độ quân chủ lập hiến với quyền lực hạn chế, đa phần người dân Thái Lan hết mực tôn kính ông và coi ông tựa như một "vị thánh sống".

Về mặt chính thức, quốc vương Thái Lan không dính dáng đến chính trị nhưng ông Bhumibol đã nhiều lần can thiệp vào những lúc đất nước rơi vào tình trạng căng thẳng. Quốc vương Bhumibol có công lớn khi đưa ra những giải pháp phi bạo lực cho một số cuộc khủng hoảng chính trị.

Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng Quốc vương đã ủng hộ những cuộc đảo chính quân sự và đôi khi không lên tiếng chỉ trích những vụ lạm dụng nhân quyền. 

Các dự án hoàng gia

Quốc vương Bhumibol Adulyadej kế vị vào ngày 9/6/1946, sau khi cố vương Ananda Mahidol - anh trai của ông, qua đời trong một tai nạn súng bắn tại Hoàng cung ở Bangkok.

Quốc vương Bhumibol sinh ở Cambridge, bang Massachusetts, Mỹ, nơi thân phụ của ông đang theo học. Ông sau đó đi học ở Thụy Sĩ. Ông trở về Thái Lan tiếp quản ngai vàng khi ông Ananda Mahidol qua đời và chính thức làm lễ đăng quang vào tháng 5/1950.

Quyền lực của hoàng tộc Thái Lan suy giảm sau khi Thái Lan xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế năm 1932 và quyết định thoái vị của quốc vương Prajadhipok - chú của ông Bhumibol, vào năm 1935.

Thời trẻ, nhà vua có nhiều đam mê bao gồm nhiếp ảnh, chơi và sáng tác nhạc cho saxophone, vẽ tranh và viết lách. Thậm chí ông còn có bằng sáng chế cho việc phát triển kỹ thuật gây mưa nhân tạo.

Vào những năm trị vì đầu tiên, Quốc vương Bhumibol bị một loạt lãnh đạo quân đội lấn át. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của các hoàng tử cũng như những tướng lĩnh quân đội có thiện cảm, ông đã tái gây dựng hình ảnh uy quyền của hoàng tộc. Ông không quản ngại đến thăm các vùng canh tác ở các tỉnh xa xôi. Ông cũng khuyến khích và giám sát nhiều dự án như nhà máy sữa thanh trùng, đập tưới ruộng lúa, nhà máy tái chế thân cây mía và lục bình thành nhiên liệu, và rất nhiều dự án hoàng gia khác về phát triển nông nghiệp.

Thái Lan dưới sự trị vì của ông chuyển mình từ một nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp trở thành nền kinh tế công nghiệp và thương mại hiện đại với tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng. Năm 2006, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Kofi Annan đã trao cho ông giải thưởng Thành tựu suốt đời về phát triển con người đầu tiên của Liên Hợp Quốc. 

Can thiệp chính trường

Quốc vương Bhumibol lần đầu tiên can thiệp công khai để kiểm soát nền chính trị hỗn loạn ở Thái Lan vào năm 1973, khi những người biểu tình ủng hộ dân chủ ở Bangkok bị binh sĩ bắn và được cho phép trú ẩn ở Hoàng cung, một động thái dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền tướng quân đội Thanom Kittikachorn, thủ tướng Thái Lan vào thời điểm đó.

Tuy nhiên, ba năm sau, ông không ngăn chặn được cuộc đàn áp của lực lượng dân quân nhằm vào các sinh viên cánh tả.

Năm 1981, Quốc vương Bhumibol chống lại một nhóm sĩ quan quân đội tiến hành đảo chính nhằm lật đổ Thủ tướng Prem Tinsulanond - người bạn thân thiết của nhà vua. Cuộc đảo chính thất bại khi các đơn vị quân đội trung thành với Quốc vương kiểm soát được Bangkok.

Năm 1992, Quốc vương Bhumibol một lần nữa đứng ra can thiệp khi hàng chục người bị bắn trong cuộc biểu tình phản đối tướng Suchinda Kraprayoon - thủ lĩnh cuộc đảo chính vào tháng 2/1991, lên làm thủ tướng Thái Lan. Quốc vương Bhumibol đã triệu tập tướng Kraprayoon và thủ lĩnh cuộc biểu tình là tướng về hưu Chamlong Srimuang đến hội kiến. Đài truyền hình đã ghi lại hình ảnh cả hai ông này phủ phục trước Quốc vương Bhumibol để nghe những lời khiển trách. Sau đó, một nền dân chủ dựa trên bầu cử được phục hồi và một hiến pháp mới được ban hành.

Trong cuộc khủng hoảng chính trị nổ ra dưới thời cầm quyền của Thủ tướng Thaksin Shinawatra năm 2006, Quốc vương Bhumibol thường xuyên được thỉnh cầu can thiệp nhưng ông nhất quyết cho rằng điều này không hợp lý. Tuy nhiên, ảnh hưởng của ông vẫn được coi là yếu tố then chốt dẫn đến việc các tòa án nhanh chóng hủy bỏ kết quả tổng tuyển cử vào tháng 4/2006 với phần thắng giành cho ông Thaksin Shinawatra. Không rõ Quốc vương có đóng vai trò gì trong cuộc đảo chính phế truất ông Shinawatra năm 2006 hay không, nhưng các cố vấn của nhà vua khẳng định rằng ông không được thông báo trước về cuộc đảo chính.

Theo BBC, trong những năm gần đây, các nhóm biểu tình ủng hộ hoàng gia liên tục dựa vào danh tiếng và hình ảnh Quốc vương Bhumibol nhằm lật đổ các chính phủ thân Thaksin Shinawatra. Tuy nhiên, Quốc vương Bhumibol vẫn giữ im lặng. Tháng 5/2014, Tổng Tư lệnh quân đội Thái Lan Prayuth Chan-ocha lên nắm quyền sau một cuộc đảo chính quân sự. Ba tháng sau đó, Quốc vương Bhumibol chính thức chấp nhận ông Prayuth Chan-ocha làm tân thủ tướng.

"Lịch sử Thái Lan đôi lúc chứng kiến những bất đồng", Quốc vương từng nói, "nhưng nhìn chung, sự thống nhất luôn thắng thế".

Đội 'thích khách' ám sát lãnh đạo Triều Tiên của tình báo Hàn Quốc

Cục Tình báo Trung ương Hàn Quốc từng được lệnh thành lập đơn vị 684 để huấn luyện một nhiệm vụ duy nhất là ám sát lãnh đạo Triều Tiên.

Đơn vị 684 tại trại huấn luyện trên đảo Silmido, Hàn Quốc. Ảnh: WATM

Mùa đông năm 1968, một đội ám sát của Triều Tiên gồm 31 thành viên bí mật băng qua biên giới, tiến đến khu rừng phía sau Phủ Tổng thống Hàn Quốc Park Chung-hee, trước khi bị lực lượng an ninh Hàn Quốc ngăn chặn, theo New York Times.

Sau một cuộc đấu súng ác liệt với quân đội Mỹ và Hàn Quốc, 29 trong số 31 đặc nhiệm Triều Tiên bị bắn chết hoặc tự sát. Một trong hai người sống sót sau khi trốn thoát về Triều Tiên được phong tướng, còn người kia bị lính Hàn Quốc bắt giữ, được ân xá và cuối cùng trở thành tổng giám mục ở Hàn Quốc.

Ba tháng sau, ông Park Chung-hee ra lệnh cho Cục Tình báo Trung ương Hàn Quốc (KCIA) lên kế hoạch trả đũa. KCIA đã tuyển mộ 31 thành viên gồm những tên tội phạm đang thụ án trong tù và thanh niên thất nghiệp trên đường phố để huấn luyện cho họ một mục đích duy nhất là ám sát lãnh đạo Kim Nhật Thành của Triều Tiên.

Hàn Quốc thành lập đơn vị 684 trên đảo hoang Silmido, ngoài khơi biển Hoàng Hải. Qúa trình huấn luyện diễn ra rất khắc nghiệt suốt nhiều năm khiến 7 thành viên trong đội thiệt mạng. Tuy nhiên, các thành viên đơn vị 684 chưa kịp thực hiện nhiệm vụ của mình thì quan hệ hai miền trở nên nồng ấm, và sứ mệnh ám sát không còn cần thiết.

Giận dữ sau ba năm khổ luyện và không được phép rời đảo, các tân binh đơn vị 684 đã nổi loạn. Một buổi sáng tháng 8/1971, các thành viên nhóm này tấn công lính gác, đột nhập vào khu nhà của giáo viên huấn luyện, dùng búa sát hại một đại úy và tiếp tục ra tay với những người khác. Chỉ có 6 sĩ quan Hàn Quốc sống sót sau cuộc nổi loạn.

Sau đó, những "thích khách" này tìm đường trở về đất liền. Đến nơi, họ cướp một chiếc xe bus để đến Seoul nhưng bị quân đội ngăn chặn. 20 thành viên của đơn vị này đã bị bắn chết hoặc tự sát bằng lựu đạn. Những thành viên sống sót bị đem ra xét xử trước tòa án binh năm 1972 và bị kết án tử hình.

Vị trí đảo Silmido. Đồ họa: Wikipedia.

Cho đến năm 2001, Hàn Quốc vẫn phủ nhận việc thành lập đơn vị ám sát lãnh đạo Triều Tiên. Tháng 2/2004, Bộ Quốc phòng nước này lần đầu lên tiếng về cuộc nổi dậy trên đảo Silmido khi cho biết 5 người mất tích vào năm 1968 chính là các thành viên được tuyển mộ huấn luyện trên đảo.

Chuẩn tướng Nam Dae Yeon, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Hàn Quốc, cho hay 31 thành viên đơn vị 684 thuộc biên chế một phi đội không quân. Tướng Nam cho biết toàn bộ các tài liệu về nhiệm vụ của đơn vị 684 đã không còn tồn tại, tuy nhiên chính phủ Hàn Quốc không phủ nhận nhiệm vụ của họ là ám sát lãnh đạo Triều Tiên Kim Nhật Thành.

Yang Dong Su, 54 tuổi, một trong 6 lính canh đơn vị 684 còn sống sau sự kiện nổi dậy trên đảo Silmido, đã xác nhận nhiệm vụ của đơn vị là xâm nhập Triều Tiên và ám sát lãnh đạo nước này. Trong cuộc nổi loạn năm 1971, ông Yang bị trúng đạn ở cổ nhưng vẫn sống sót.

Năm 2006, chính phủ Hàn Quốc công bố báo cáo chính thức về sự tồn tại và chương trình huấn luyện của đơn vị 684. Năm 2010, một tòa án ở Seoul ra phán quyết bồi thường 217.000 USD cho các thân nhân của thành viên đơn vị 684 vì những tổn thất nhân mạng và tình cảm mà họ phải gánh chịu.

20 năm thanh tẩy 'thành phố sát nhân' định hình phong cách Duterte

Tổng thống Philippines Duterte kỳ vọng những chính sách từng giúp ông thay máu cho "thành phố sát nhân" Davao năm nào có thể làm biến đổi bộ mặt xã hội Philippines hiện tại.

Một phụ nữ ôm chặt xác người chồng bị bắn chết trên đường phố Philippines vì tình nghi buôn bán ma túy. Ảnh: Reuters

Tại Philippines, chế độ độc tài kéo dài suốt hai thập kỷ của tổng thống Ferdinand Marcos chấm dứt năm 1986 đã mở ra một tương lai đầy biến động. Chính phủ mới của tổng thống Corazon Aquino phải đối mặt với hàng loạt thách thức, từ âm mưu đảo chính trong giới quân đội đến các cuộc nổi dậy đòi cải cách do những người biểu tình đầy giận dữ tiến hành. Philippines bị bao trùm bởi hàng loạt vấn đề như tham nhũng, tội phạm, kinh tế trì trệ, bạo loạn..., theo Atlantic.

'Thành phố sát nhân'

Năm 1987 và 1988, phóng viên Sheila Coronel có cơ hội đến Davao, thành phố bên bờ biển phía nam tỉnh Mindanao, Philippines, để tác nghiệp. Coronel đã chứng kiến cảnh Davao chìm trong bất ổn, đói nghèo bởi những cuộc nổi dậy cùng tình trạng mất trật tự xã hội do luật lệ lỏng lẻo. Nơi đây trở thành vùng đất màu mỡ cho tội phạm phát triển.

Đường phố chật kín các trạm kiểm soát. Tuy nhiên, chúng vẫn không thể ngăn tội phạm bắn giết lẫn nhau, thậm chí bắn cả cảnh sát, ngay giữa ban ngày. Năm 1985, tạp chí Asia Week còn gọi Davao là "thành phố sát nhân".

Tối muộn một ngày tháng 9/1988, Coronel cùng đồng nghiệp lái xe quanh Davao cùng thị trưởng mới được bầu Rodrigo Duterte, để cùng tìm hiểu về những chính sách ông đề ra nhằm thay đổi bộ mặt thành phố. Ông Duterte sôi nổi nói về những thách thức trong việc duy trì trật tự ở Davao.

Ông kể mình từng đích thân tới bệnh viện và ngắt máy thở của một tên tội phạm buôn bán ma túy bị thương nặng. Người đồng nghiệp đi cùng Coronel còn nhắc tới một câu chuyện khác về việc Duterte có lần khẳng định chắc nịch ông đã ném một kẻ buôn ma túy ra khỏi trực thăng. Không ai có thể kiểm chứng tính chính xác trong những mẩu chuyện này. Song, Coronel biết rõ một điều là chúng ít đáng sợ hơn rất nhiều những thứ ông nghe từ các ngõ ngách ở Davao.

Hồi tháng 5, ông Duterte, người giữ chức thị trưởng Davao suốt 21 năm, đắc cử trở thành Tổng thống Philippines. Ông tuyên bố sẽ quét sạch tội phạm ma túy chỉ trong 6 tháng đầu nhiệm kỳ bằng những biện pháp cứng rắn chưa từng thấy. Đến nay, chiến dịch chống ma túy do Tổng thống Duterte khởi xướng đã khiến gần 3.000 người thiệt mạng chỉ sau ba tháng.

Dù bị cộng đồng quốc tế cùng các nhóm nhân quyền chỉ trích, ông Duterte không có ý định lùi bước. "Tôi sẽ không dừng lại cho tới khi kẻ buôn ma túy cuối cùng trên đường phố Philippines bị tiêu diệt", Tổng thống Duterte hôm 19/9 tuyên bố. "Tôi sẽ giết tất cả những tên trùm ma túy. Không thương tiếc".

Đối với ông Duterte và những người ủng hộ, Davao, thành phố từng bị gán mác "cái nôi" của tội phạm ma túy nay chuyển mình thành khu vực yên bình bậc nhất Philippines, là minh chứng rõ nét nhất cho thấy tính hiệu quả của phương pháp đấu tranh diệt tội phạm mà Tổng thống Philippines theo đuổi.

Theo Coronel, ông Duterte đã đặt cược sinh mạng chính trị vào giả định rằng nếu người dân Davao có thể trả cái giá đắt đến thế để đổi lấy ổn định và trật tự thì toàn bộ dân chúng Philippines cũng hoàn toàn có khả năng làm điều tương tự.

Nhưng thành công ở Davao không tự nhiên đến. Để xác lập lại trật tự, ông Duterte đã phải ban hành hàng loạt chính sách kiểm soát chặt chẽ, ví dụ như áp đặt lệnh giới nghiêm đối với trẻ vị thành niên, hay cấm bán rượu về đêm. Không giống như hầu hết những địa phương khác trên cả nước, các quy tắc giao thông cũng như luật lệ trong thành phố được thực thi rất nghiêm chỉnh.

Một số nhóm nhân quyền nói ông Duterte đã ra lệnh thành lập cái gọi là Biệt đội Tử thần Davao, tập hợp những tên côn đồ, cựu binh sĩ và cảnh sát, thực hiện nhiệm vụ truy quét tội phạm. Từ năm 1998 đến 2015, biệt đội trên bị cáo buộc giết hại hơn 1.400 tên tội phạm, thậm chí cả trẻ em, trên đường phố Davao.

Tuần trước, một người đàn ông tên Edgar Matobato xác nhận trước Thượng viện Philippines rằng ông ta từng là thành viên thuộc Biệt đội Tử thần Davao. Biệt đội thành lập năm 1988, ngay sau khi ông Duterte lên làm thị trưởng. Matobato cho biết ông cùng các thành viên biệt đội khác được thành phố trả tiền. Họ có nhiệm vụ tiêu diệt những kẻ tình nghi buôn bán ma túy, hiếp dâm, cướp giật. Matobato thêm rằng ông có lần còn phải chặt xác các nạn nhân rồi cho cá sấu ăn hay chôn xác họ trong hầm mỏ. Ông Duterte phủ nhận, gọi chúng là "những lời cáo buộc từ một kẻ điên".

Định hình phong cách

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte. Ảnh: AP

Theo các chuyên gia, những biện pháp quyết liệt ông Duterte theo đuổi được định hình từ quãng thời gian ông làm thị trưởng Davao. Chúng đang cộng hưởng với tâm lý lo âu bên trong xã hội Philippines. Nhiều người dân hiện vẫn không tin tưởng vào bộ máy chính quyền cũng như các cơ quan thực thi pháp luật.

Năm ngoái, kết quả từ một cuộc thăm dò trên phạm vi cả nước cho thấy dù tỷ lệ tội phạm đã giảm, tâm lý bất an vẫn hiện hữu. Philippines chưa thể bị liệt vào danh sách quốc gia tội phạm nhưng hoạt động buôn bán ma túy ở đây đang tăng nhanh và chính quyền chưa thể kiềm chế vấn nạn này, chuyên gia đánh giá.

Trên khắp cả nước, từ tầng lớp nghèo khó đến trung lưu, ai cũng lo lắng về vấn nạn ma túy. Thế nhưng đa phần tầng lớp tinh hoa chính trị truyền thống lại tỏ rõ thái độ thờ ơ, đồng thời bất lực trong việc giải quyết những vấn đề đang nhức nhối trong xã hội. Vì thế, việc chiến dịch tuyên chiến với tội phạm ma túy mà ông Duterte phát động nhận được sự hưởng ứng từ dân chúng là điều không mấy bất ngờ, Coronel nhận xét.

Theo giới quan sát, để thấu hiểu động lực khiến ông Duterte kiên quyết theo đuổi các biện pháp cứng rắn trong cuộc chiến chống ma túy, cần quay trở về thời điểm ông bắt đầu dấn thân vào chính trường. Ở Davao đầu những năm 1980, cuộc đấu đá của các thế lực chính trị biến thành phố thành một chiến trường thực sự.

"Phải tận mắt chứng kiến bạn mới tưởng tượng ra được sự hỗn loạn lúc bấy giờ", Coronel chia sẻ. Cả thành phố bị khủng bố bởi những "đội dân phòng" mang theo dao và súng, liên tục tuần tra các con đường. Davao khi ấy không khác gì một bãi thử nghiệm những chiến lược chống nổi dậy, ông cho biết thêm.

Giữa tình cảnh hỗn loạn, ông Duterte nổi lên như là niềm hy vọng duy nhất của thành phố. Chỉ trong vài năm, ông đã gặt hái thành công trong việc ổn định tình hình chính trị ở Davao. Những chính sách ông Duterte áp dụng khiến giới tinh hoa trong thành phố hài lòng bởi nhờ thế mà công việc kinh doanh của họ mới có điều kiện phát triển.

Ông giữ mối quan hệ hòa hoãn với những phần tử ly khai Hồi giáo và nhận được sự ủng hộ từ các tổ chức phi chính phủ nhờ những chương trình hỗ trợ người nghèo. Giờ đây, Davao đã hóa thân thành một trung tâm du lịch và thương mại ổn định bậc nhất Philippines.

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng ông Duterte khó lòng thành công nếu thiếu vắng lực lượng quy tụ những tay súng bịt mặt vô danh thường được biết đến với cái tên Biệt đội Tử thần.

Thách thức

Xác hai người bị cảnh sát bắn chết trên đường phố Philippines được chuyển đi bằng xe đẩy. Ảnh: Reuters

Giới chuyên gia nhận định Tổng thống Duterte dường như đang đặt cược những sách lược ông thực thi ở Davao sẽ phát huy tác dụng trên toàn Philippines. Nhưng đây chính là căn nguyên của vấn đề. Việc quản lý một quốc gia với 100 triệu người khó khăn hơn rất nhiều so với xử lý vấn đề của một thành phố dân số dưới hai triệu.

Ngoài những bất ổn chính trị còn bám rễ từ sau sự sụp đổ của chính quyền tổng thống Marcos, Philippines ngày nay còn phải đối mặt với một loạt thách thức khác như nền văn hóa đa nguyên chính trị, nền báo chí hung hăng và một xã hội dân sự nhiều biến động.

Ở Davao, ông Duterte không phải đau đầu vì những chính sách đối ngoại. Nhưng với tư cách Tổng thống Philippines, mọi chuyện phức tạp hơn thế nhiều lần, Coronel nhận định. Chiến dịch truy quét tội phạm ma túy do Tổng thống Duterte khởi xướng, cho phép giết người không qua xét xử, dù nhận được đồng thuận từ một bộ phận người dân nhưng lại đang bị thế giới lên án mạnh mẽ, đe dọa tới uy tín của ông trên trường quốc tế.

Mặt khác, với tư cách một tổng thống, mọi tuyên bố ông Duterte đưa ra đều đòi hỏi phải có sức nặng, gần như tương đương với một chính sách chính thống. Nhưng ông Duterte lâu nay vẫn nổi tiếng với hình ảnh một tổng thống bạo miệng. Và đây chính là vấn đề hóc búa đối với ông vào lúc này.

Theo Coronel, nếu điều chỉnh giọng điệu thâm trầm hơn, ông sẽ đánh mất hình ảnh mạnh mẽ mà mình gây dựng bấy lâu. Nhưng nếu kiên quyết giữ thái độ như từ trước tới nay, ông Duterte cần nhanh chóng tìm ra cách để những phát ngôn bạo miệng không làm nảy sinh xung đột trong các vấn đề nhân quyền, chính sách đối ngoại hay gây chia rẽ với công đồng quốc tế

"Ông ấy đang ở giữa một vùng lãnh thổ mới. Sách lược Davao không còn phù hợp. Đến lúc viết một cuốn sách khác rồi", Coronel nhận định.

Tướng đảo chính Thổ Nhĩ Kỳ bị trói tay, quát mắng trước ống kính

Với vẻ mặt mệt mỏi, xây xát, các tướng lĩnh trả lời câu hỏi của thẩm vấn viên, trước khi bị quát đuổi ra ngoài.

Ngày 18/7, nhật báo Daily Sabah của Thổ Nhĩ Kỳ công bố đoạn video quay cảnh các tướng lĩnh, đô đốc bị cáo buộc cầm đầu cuộc đảo chính bất thành ở nước này và bị các nhân viên tình báo thẩm vấn trước ống kính.

Đoạn video được cho là quay tại một đồn cảnh sát ở Ankara, nơi các tướng lĩnh bị tạm giam trước khi bị đưa ra tòa án xét xử. Trong video, các tướng lĩnh cấp cao của quân đội bị trói quặt tay sau lưng, và bị dẫn vào phòng thẩm vấn với những gương mặt xây xước, lộ rõ vẻ mệt mỏi.

Những người này lần lượt bị yêu cầu cung cấp họ tên, cấp bậc, chức vụ, trước khi bị một thẩm vấn viên quát ra ngoài để một nhóm tiếp theo bước vào.

Trong nhóm thứ hai có Akin Ozturk, đại tướng, tư lệnh không quân và là thành viên Hội đồng Quân sự Tối cao (YAS). Ông này mặc chiếc áo phông cũ, tay cũng bị trói và một bên tai gắn bông băng.

Các tướng lĩnh bị bắt sau cuộc đảo chính. Ảnh: Anadolu

Tướng Ozturk dự kiến được cho về hưu vào tháng 8 này, trong hội nghị tiếp theo của YAS. Hôm qua, hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ đưa tin tướng Ozturk đã thừa nhận lên kế hoạch thực hiện vụ đảo chính. Tuy nhiên, hai đài truyền hình tư nhân khác lại đưa tin rằng ông Ozturk phủ nhận mọi sự liên quan đến cuộc đảo chính trước tòa.

Sau cuộc đảo chính bất thành tối 15/7, Thổ Nhĩ Kỳ đang phát động chiến dịch thanh trừng quân đội quy mô lớn. Gần 6.000 sĩ quan quân đội, thẩm phán, công tố viên đã bị bắt giữ, hơn 8.000 cảnh sát bị đình chỉ công tác vì bị nghi ngờ dính líu tới vụ đảo chính.

Vì sao F-16 phe đảo chính không bắn máy bay chở tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ

Phe đảo chính có thể đã lo sợ mất mặt vì bắn nhầm máy bay dân sự, thay vì chuyên cơ chở Tổng thống Erdogan.

Tiêm kích F-16 và máy bay F-4 trong một cuộc tập trận của không quân Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Turkish Air Force

Theo Daily Beast, trong giây phút nghẹt thở của cuộc binh biến hôm 15/7 ở Thổ Nhĩ Kỳ, hai tiêm kích F-16 của phe đảo chính đã khóa radar vào máy bay Gulfstream chở Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Một tên lửa Sidewinder là tất cả những gì họ cần để bắn hạ máy bay và ám sát ông Erdogan.

Khi cuộc đảo chính nổ ra, ông Erdogan đang đi nghỉ dưỡng tại Marmaris, trên bờ biển Địa Trung Hải. Khi được một tướng trung thành báo tin, ông đã lên máy bay Gulfstream hai động cơ để tới Istanbul, cách đó hơn 600 km về phía bắc.

Thường xuyên được tiếp liệu từ máy bay KC-135, tiêm kích F-16 của phe đảo chính bắt đầu tìm kiếm chiếc Gulfstream bằng radar gắn trên mũi máy bay. "Lý do họ không bắn hạ là một điều bí ẩn", một cựu sĩ quan quân đội Thổ Nhĩ Kỳ am hiểu sự kiện ngày 15/7 nói với Reuters.

Có lẽ lời giải thích hợp lý nhất là chiếc Gulfstream đã ẩn mình thành máy bay dân sự. Tổ bay được cho là đã thay đổi loại tín hiệu dùng để xác định danh tính của máy bay. Chiếc Gulfstream đã lấy danh tính của THY 8456, một chuyến bay của hãng hàng không dân sự Turkish Airlines.

Phi công phe đảo chính không thể mạo hiểm tấn công một chiếc máy bay mà họ không chắc chắn về danh tính. "Nguy cơ bắn hạ một máy bay không phải chiếc chở tổng thống và mất uy tín có thể là yếu tố khiến F-16 đảo chính không bắn hạ máy bay Gulfstream", David Cenciotti, một chuyên gia hàng không người Italy tại trang The Aviationist, viết.

Ban đầu ông Erdogan không thể hạ cánh vì sân bay Ataturk của Istanbul bị phe đảo chính kiểm soát. Lực lượng trung thành với tổng thống nhanh chóng được huy động. Sân bay Istanbul được mở trở lại và máy bay của ông Erdogan hạ cánh an toàn.

Trả lời với CNN sau đó, tổng thống đưa ra lời kể hơi khác với các nguồn khác. Những nguồn khác nói rằng máy bay chở ông có lúc suýt va chạm với máy bay phe đảo chính trên không trung. Còn ông Erdogan mô tả máy bay phe nổi dậy bay ngay bên trên và gây ra tiếng nổ siêu thanh.

Vai trò của không quân

Trong cuộc đảo chính kéo dài 24 giờ, lực lượng phản chính phủ kiểm soát ít nhất 4 tiêm kích F-16, khoảng 4 máy bay tiếp liệu trên không KC-135, ít nhất hai trực thăng vận tải Blackhawk, ít nhất một trực thăng vũ trang Cobra, hai trực thăng cứu hộ AS532, khoảng 6 máy bay vận tải C-160 và C-130, cùng hai máy bay vận tải A400 khổng lồ 4 động cơ, được đưa vào biên chế không quân Thổ Nhĩ Kỳ chỉ hai năm trước.

"Có vẻ như lực lượng không quân của phe đảo chính được tổ chức rất tốt", Arda Mevlutoglu, một nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ chuyên về quân sự, nhận xét.

22h ngày 15/7, hai cặp tiêm kích F-16 cất cánh từ căn cứ không quân Akinci, phía bắc Ankara. Một người điều khiển không lưu thuộc phe đảo chính gọi điện cho đồng nghiệp tại sân bay Esenboga ở Ankara, bịa ra câu chuyện để lấp liếm âm mưu. F-16 sẽ bay ở độ cao lớn trên bầu trời Ankara và sẽ khó có thể phối hợp với kiểm soát không lưu địa phương, người thuộc phe đảo chính nói, theo Cenciotti.

Thay vào đó, những chiếc F-16 lại lượn với khoảng cách thấp ở Ankara và sử dụng hỏa lực.

Trực thăng chiến đấu Cobra và một chiếc Blackhawk cũng tham gia cuộc chiến, bắn vào một trụ sở cảnh sát, giết chết 47 người. Một máy bay còn tấn công trụ sở cảnh sát hàng không, gây thiệt hại và phá hủy nhiều phi cơ, theo Mevlutoglu. Tòa nhà quốc hội, trụ sở cơ quan tình báo, trung tâm điều khiển vệ tinh và dinh tổng thống cũng bị tấn công.

Khi cuộc đảo chính bắt đầu xoay về chiều có lợi cho quân chính phủ, những chiếc F-16 quân chính phủ đã bắn hạ một chiếc Cobra và một chiếc Blackhawk của phe làm phản. Ít nhất một chiếc F-16 của ông Erdogan đã chặn một chiếc KC-135 trên Kastamonu ở miền bắc Thổ Nhĩ Kỳ nhưng không bắn hạ nó, "có thể do nó đang bay trên khu dân cư", Cenciotti suy luận. Chiếc KC-135 rất dễ cháy vì mang nhiều nhiên liệu. Nếu rơi xuống Kastamonu, nó có thể giết rất nhiều người trên mặt đất.

Thay vào đó, lực lượng ủng hộ ông Erdogan cắt điện ở căn cứ không quân Incirlik, nơi các chiếc KC-135 xuất kích. Không quân Mỹ cũng đặt máy bay chiến đấu của họ tại căn cứ Incirlik để sử dụng trong chiến dịch không kích IS tại Iraq và Syria, và lưu trữ một số bom nguyên tử tại cơ sở này. Lực lượng Mỹ buộc phải chuyển sang dùng máy phát điện và đình chỉ hoạt động bay.

Khi cuộc đảo chính thất bại, 8 máy bay vận tải của phe đảo chính đã đưa hàng loạt vũ khí đến Malatya, miền trung Thổ Nhĩ Kỳ để vũ trang cho lực lượng chống ông Erdogan. Nhưng ông Erdogan kêu gọi người ủng hộ đứng lên chống lại những người làm phản và họ đã nghe theo lời hiệu triệu. Hàng nghìn dân thường Thổ Nhĩ Kỳ xuống đường chung sức với lực lượng trung thành với chính phủ.

Một số lãnh đạo cuộc đảo chính trốn sang Hy Lạp trên một chiếc trực thăng Blackhawk. Sau khi phe đảo chính đầu hàng, lực lượng của ông Erdogan bắt giữ khoảng 7.500 người.

Lực lượng chính phủ vẫn tiếp tục bảo vệ không phận sau khi cuộc binh biến chấm dứt. Một máy bay F-4 ném bom đường băng tại Akinci, nơi phe làm phản bố trí các tiêm kích F-16. Những chiếc F-16 của phe chính phủ, được hỗ trợ bởi một máy bay cảnh báo sớm E-7, tuần tra phía tây Ankara để chặn đối thủ trốn thoát bằng đường không.

Với 60.000 phi công và gần 700 máy bay, không quân Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những lực lượng mạnh nhất ở châu Âu. Cuộc đảo chính thất bại và chiến dịch thanh trừng theo sau đó rất có thể sẽ ảnh hưởng đến sức mạnh của nó. "Khả năng hoạt động sẽ bị giáng một đòn nghiêm trọng", Mevlutoglu nói.

Nỗi ám ảnh từ những đô thị ma trên cát ở Trung Quốc

Lan Châu Tân Khu, một thành phố mới ở tỉnh Cam Túc, được kỳ vọng trở thành "viên kim cương" trên Con đường Tơ lụa kinh tế của Trung Quốc nhưng giờ đây không khác gì một đô thị ma.

Các tòa chung cư mới xây tại Lan Châu Tân Khu đang đợi người dân đến ở. Ảnh:Washington Post

Lan Châu Tân Khu, mọc lên giữa vùng đồi núi khô cằn ở phía tây bắc Trung Quốc, là hiện thân của hai giấc mơ lớn mà Bắc Kinh ấp ủ. Chính quyền nước này mong muốn nó sẽ là bệ phóng để đưa khu vực nghèo kém phía tây Trung Quốc  lột xác thành một lãnh địa kinh tế chủ lực thông qua việc đổ tiền xây dựng cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, những người hoạch định chiến lược Trung Quốc cũng nhắm tới mục tiêu biến nơi đây thành một trung tâm kinh tế của châu Á thông qua việc phục dựng Con đường Tơ lụa từ thời cổ đại, theo Washington Post.

Hàng trăm ngọn đồi trên cao nguyên Hoàng Thổ khô nóng, phủ đầy cát, đã bị những chuyến xe ủi san phẳng để tạo nên ở đây một thành phố rộng tới 815 km2. Thế nhưng ngay lúc này, những chiếc cần trục vẫn nằm im lìm trong các khu công nghiệp dở dang. Những khu nhà chung cơ mới xây trông rất bắt mắt nhưng trống không. Hầu hết đường phố đều vắng bóng người.

Các chuyên gia nước ngoài cho biết dự án Lan Châu Tân Khu là minh chứng cho những sai lầm trong mô hình kinh tế Trung Quốc.

"Hướng đi của Cam Túc song song với hướng đi của Trung Quốc. Đó chính là đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng và đầu tư ồ ạt vào các dự án không mang lại hiệu quả kinh tế", Rodney Jones, người sáng lập công ty tư vấn kinh tế vĩ mô Wigram Capital Advisors, trụ sở ở Bắc Kinh, nhận xét. "Giờ đây, Trung Quốc đang đối mặt với hai cú sốc: phải dừng tăng trưởng tín dụng và giải quyết các khoản nợ xấu đi đôi với tìm cách phát triển nền kinh tế khi cơn bùng nổ tín dụng qua đi".

Trung Quốc phát động sáng kiến "hướng Tây" từ đầu thiên niên niên kỷ nhằm rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa vùng duyên hải phát triển mạnh ở phía đông với vùng phía tây nằm sâu trong lục địa. Họ đổ tiền xây dựng hàng loạt cơ sở hạ tầng hiện đại và tập trung khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Sáng kiến này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ. Nó còn được thúc đẩy hơn nữa khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lên kế hoạch khôi phục Con đường Tơ lụa, tuyến giao thương cổ đại trên vùng sa mạc nằm giữa phương Đông và phương Tây.

Trung Quốc đã đầu tư khoảng 10 tỷ USD để giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng, gồm hệ thống đường bộ, đường sắt cùng một sân bay mở rộng cho dự án Lan Châu Tân Khu.

Chính quyền nước này dự kiến thành lập một khu mậu dịch tự do và một trung tâm hậu cần nhằm tận dụng lợi thế nằm trên Con đường Tơ lụa mới của thành phố. Theo kế hoạch, những khu công nghiệp dành cho các ngành sản xuất ôtô, trang thiết bị, hóa dầu và y học cổ truyền sẽ mọc lên và tạo ra đủ việc làm nuôi sống thành phố một triệu dân này vào năm 2030.

Chật vật tìm kiếm nhà đầu tư

Con đường vành đai ở Lan Châu Tân Khu chạy xuyên qua dãy núi Hoàng Thổ, khiến nhiều đỉnh núi bị vạt ngọn. Ảnh: Washington Post

Trong một chuyến thăm gần đây do chính quyền tỉnh Cam Túc tổ chức, các phóng viên được dẫn đi tham quan một nhà máy sản xuất máy móc hạng nặng của tập đoàn nhà nước Lanzhou LS Group và một nhà máy sản xuất nhựa polymer của công ty tư nhân Scisky. Lãnh đạo Scisky nói họ hy vọng có thể tận dụng lợi thế nguồn nguyên liệu thô tại địa phương và xuất khẩu hàng sang Trung Á và châu Âu.

Xu Dawu, phó bí thư Lan Châu Tân Khu, cho hay khoảng 150.000 người đang sống ở đây cùng với 40.000 công nhân xây dựng nhưng con số này dường như mâu thuẫn với cảnh tượng vắng vẻ ở nơi này.

Thực tế là dù đưa ra cam kết giá đất rẻ, miễn giảm thuế và cung cấp các khoản hỗ trợ lớn, Lan Châu Tân Khu vẫn chật vật trong việc thu hút nhà đầu tư và người dân đến sinh sống. Nhìn vào tỷ lệ căn hộ trống ở Lan Châu Tân Khu, chuyên gia Yan Yuejin thuộc Viện Nghiên cứu và Phát triển E-House China tại Thượng Hải kết luận dự án đã thất bại.

Ngay cả ông Xu Dawu cũng thừa nhận dự án "có vấn đề". "Lan Châu là một thành phố rất quan trọng trên Con đường Tơ lụa nhưng nó nằm kẹp giữa hai ngọn núi có con sông chảy vắt qua", ông nói. "Chúng tôi cần thoát khỏi Lan Châu và tìm một không gian lớn hơn" nếu muốn lôi kéo thêm nhiều ngành sản xuất từ phía nam. "Trong trường hợp vẫn không hiệu quả, ít nhất chúng tôi có thể phát triển ngành nông nghiệp hiện đại".

Các chuyên gia kinh tế Trung Quốc đánh giá Cam Túc đang phạm phải những sai lầm kinh tế cơ bản là đầu tư vào ngành công nghiệp nặng trong bối cảnh năng suất toàn cầu dư thừa và xây dựng cơ sở hạ tầng trong khi điều cần thiết hiện nay là giảm nợ.

"Đây chẳng qua là sao chép mô hình phát triển cũ mà không xem xét đến tình hình thực tế của địa phương", giáo sư kinh tế Ding Wenfeng từ Học viện Quản trị Trung Quốc, nhận xét. Ông kêu gọi chính phủ dừng khẩn cấp dự án.

"Đô thị hóa và hiện đại hóa là hai quá trình xảy ra một cách tự nhiên. Bạn không thể thúc ép nó hoặc phát triển 1.000 địa điểm theo cùng một mô hình", ông phân tích.

Giáo sư Khoa học Môi trường Bao Cunkuan thuộc Đại học Phục Đán, Thượng Hải, đồng tình với ý kiến trên, đồng thời thêm rằng để tồn tại và phát triển, các tỉnh nghèo ở tây bắc Trung Quốc như Cam Túc thường "xuất khẩu" lao động đến các vùng giàu có hơn chứ không thu hút lao động đổ về đây.

"Người dân sẽ không ủng hộ. Nếu nơi này không đủ tốt, sẽ không ai đến cho dù bạn có xây bao nhiêu tòa nhà đi nữa. Vốn và các nguồn lực sẽ được phân bổ đến nơi mà người ta tới làm việc", ông Bao quả quyết.

Vấn đề nghiêm trọng

Vị trí của Lan Châu Tân Khu ở tỉnh Cam Túc. Đồ họa: Washington Post

Cam Túc có thu nhập bình quân đầu người hàng năm là 4.000 USD và ít giao thương với bên ngoài. Tăng trưởng của tỉnh này chủ yếu dựa vào ngành khai thác khoáng sản kim loại cùng các khoáng sản khác cũng như bất động sản. Tuy nhiên, tỉnh Cam Túc đang hứng chịu những tác động tiêu cực từ tình trạng giảm tốc của nền kinh tế Trung Quốc và cú lao dốc giá cả hàng hóa toàn cầu.

Nỗ lực đổ tiền đầu tư của Cam Túc để tìm kiếm thịnh vượng chỉ làm trầm trọng thêm các vấn đề mà họ gặp phải, chuyên gia nhận định. Năm ngoái, tổng nợ của tỉnh này tăng khoảng 50 tỷ USD trong khi GDP chỉ đạt 100 tỷ USD, theo tính toán của công ty tư vấn Wigram Capital Advisors. Mặc dù ồ ạt bơm tín dụng, GDP danh nghĩa của Cam Túc vẫn giảm 1% trong năm ngoái. Mặt khác, tỷ lệ nợ/GDP đã tăng lên mức 200% so với mức 90% của năm 2009.

Sau khi ghé thăm Lan Châu Tân Khu, chuyên gia Andrew Polk từ công ty tư vấn Medley Global Advisors không thể không chú ý tới vị trí "hoang vắng" của thành phố này.

"Khi ở đó, bạn có thể thấy rằng đây không phải nơi có tính khả thi về mặt thương mại", ông bình luận.

Ý tưởng cũ

Cam Túc thực chất không phải là một trường hợp cá biệt, theoWashington Post. Ý tưởng xây dựng các đô thị mới có thể được nhìn thấy ở khắp mọi nơi tại Trung Quốc, đặc biệt là sau khi Thượng Hải xây dựng thành công quận mới Phố Đông, hay còn gọi là Phố Đông Tân Khu vào thập niên 1990. Dự án này đã biến các bãi đất nông nghiệp thành những tòa nhà chọc trời nằm bên bờ đông của sông Hoàng Phố. Song thành công của Thượng Hải lại là ngoại lệ.

"Ai cũng muốn xây dựng các thành phố mới. Họ nghĩ có thể sao chép mô hình Phố Đông ra khắp Trung Quốc. Nhiều tỉnh không xây dựng chiến lược dựa trên các lợi thế của họ. Tạo dựng một thành phố mới ở Cam Túc hoàn toàn không hợp lý", chuyên gia Rodney Jones từ Wigram Capital Advisors nhận xét.

Ngoài ra, Lan Châu Tân Khu còn gặp phải một loạt vấn đề khác. Trong một bài viết đăng trên tạp chí khoa học Nature năm 2014, ba nhà khoa học Trung Quốc cảnh báo về tác động môi trường của dự án này. Họ cho rằng ý tưởng "dọn núi" để xây đô thị đã không được cân nhắc đúng mức và ví hành động trên không khác nào thực hiện "một ca đại phẫu trên lớp vỏ Trái Đất".

Trao đổi với nhật báo China Business News vào tháng 11 năm ngoái, học giả Gao Ying từ Học viện Khoa học Môi trường Thượng Hải nhận xét các nhà máy hóa dầu dự kiến xây dựng ở Lan Châu Tân Khu có thể gây ô nhiễm nghiêm trọng, đồng thời tiêu thụ một lượng nước khổng lồ. Điều này là bất hợp lý đối với một khu vực khô cằn như Cam Túc.

Theo Wigram Capital Advisors, tại Trung Quốc, nợ của nền kinh tế đã phình to lên mức 280% GDP từ mức 135% vào năm 2009. Các khoản nợ xấu tăng vọt và nợ mới cũng đang tăng chỉ để trả cho những khoản nợ cũ.

Một bài viết đăng trên tạp chí The Economist tháng trước cảnh báo nguy cơ vỡ nợ sắp xảy ra ở Trung Quốc và khuyên chính phủ nước này lên kế hoạch ứng phó với "cơn hỗn loạn".

Chính quyền Trung ương Trung Quốc chủ trương giảm năng suất công nghiệp dư thừa, giảm nợ và chuyển sang nền kinh tế mới dựa trên sáng tạo. Tuy nhiên, các lãnh đạo chính quyền địa phương, đang chịu sức ép đáp ứng các mục tiêu kinh tế, dường như không thể từ bỏ sách lược cũ, cây bút Simon Denyer từ Washington Post bình luận.

"Họ tiếp tục quay trở lại nguồn động lực phát triển cũ vì nó thực sự đã phát huy hiệu quả trong một thời gian dài",  Polk nói.

Giáo sư Bao cho rằng những sách lược cũ thậm chí còn có thể khiến các vấn đề trầm trọng thêm. Ông ví cách tiếp cận này chẳng khác nào "uống thuốc độc khi bạn đang khát nước".

Ban nhạc nữ Triều Tiên do chính Kim Jong-un tuyển chọn

Moranbong là một ban nhạc nữ với khả năng biểu diễn và chơi nhạc cụ xuất sắc, do lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tuyển lựa.

 

Ban nhạc nữ Moranbong được ví như một biểu tượng cho sự chuyển mình của Triều Tiên theo hướng ngày càng hiện đại hơn.

Theo Business Insider, ông Kim thành lập Moranbong từ tháng 7/2012, ban đầu có 5 thành viên. Ban nhạc thường xuyên xuất hiện trong trang phục bán quân sự, mỗi người chơi một loại nhạc cụ.

Trong ảnh, ông Kim Jong-un cùng vợ, bà Ri Sol-ju (mặc đồ đen), tới chúc mừng ban nhạc trong một buổi trình diễn hồi năm 2014. Ảnh: KCNA/Reuters

 

 

Thời điểm ban nhạc ra đời, hãng thông tấn nhà nước Triều Tiên KCNA viết: "Ông Kim Jong-un đã lập ra Moranbong theo yêu cầu của thế kỷ mới, được thúc đẩy bởi một kế hoạch hoành tráng nhằm mang đến bước chuyển mình mạnh mẽ cho lĩnh vực văn học nghệ thuật".

Ban nhạc lấy tên theo quận Moranbong ở thủ đô Bình Nhưỡng, nơi đặt đại sứ quán Trung Quốc tại Triều Tiên và là nơi Kim Nhật Thành, ông nội của Kim Jong-un, có bài phát biểu đầu tiên sau khi kiểm soát thành phố. Ảnh: AP

 

 

Theo SCMP, Moranbong có khoảng 20 thành viên. Mỗi cá nhân đều có vị trí nhất định trong quân đội. Vì thế, Moranbong thực chất là một đoàn văn công. Ảnh: AP

 

 

Sino NK, nhóm tập hợp các học giả chuyên nghiên cứu về lịch sử và văn hóa khu vực Đông Bắc Á, cho biết các cửa hàng thường đóng cửa sớm, đường phố vắng tanh mỗi lần ban nhạc trình diễn trên sóng truyền hình quốc gia.

 

 

Tại buổi biểu diễn đầu tiên, thành viên Moranbong mặc váy dạ hội, váy ngắn và có sự góp mặt của một số nhân vật hoạt hình Disney trên sân khấu.

Truyền thông quốc gia Triều Tiên mô tả buổi diễn là "độc nhất, đặc biệt và hiện đại". Ảnh: KCNA/Reuters

 

 

Hyon Song-wol, trưởng ban nhạc Moranbong. Cô được cho là bị xử bắn năm 2013 vì cáo buộc tự ghi hình cảnh quan hệ tình dục nhưng tái xuất vào năm 2014, xóa tan tin đồn.

Theo Inquisitr, ông Kim từng dành cho cô Hyon nhiều lời tán dương đặc biệt vì những "màn trình diễn choáng ngợp". Ảnh: Reuters/KCNA

 

 

Thành viên Moranbong đều là những người biểu diễn chuyên nghiệp, chơi tốt các loại nhạc cụ từ violin, kèn saxophone đến trống hay guitar bass. Các buổi trình diễn của Moranbong thường có sự hỗ trợ của cả dàn nhạc giao hưởng hùng hậu. Ảnh: Reuters/KCNA

 

 

Một số tờ báo, hãng truyền thông nước ngoài như Telegraph, Wall Street Journal hay IBTimes còn đặt biệt danh cho Moranbong là "Spice Girls của Triều Tiên". Spice Girls là nhóm nhạc pop Anh gồm 5 thành viên nữ thành lập năm 1994 và trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới sau đó.

Dù là ban nhạc có nguồn gốc quân đội nhưng giới quan sát đánh giá phong cách thời trang của Moranbong rõ ràng chịu ảnh hưởng từ phương Tây. Ảnh: Reuters/KCNA

 

 

Moranbong biểu diễn tại rất nhiều doanh trại quân đội, thường hát lại ca khúc My Way của ca sĩ người Mỹ Frank Sinatra, ca khúc chủ đề Gonna Fly Now trong phim Rocky, công chiếu năm 1976 ở Mỹ, cùng các ca khúc tuyên truyền, ca ngợi Triều Tiên.

Để chơi tốt như vậy chỉ bằng cách nhớ bảng tổng phổ nhạc và không cần người chỉ huy đòi hỏi "sự huấn luyện có hệ thống và rất gian khổ",  Shirley Cheung, giảng viên cấp cao Hội đồng Đào tạo Hướng nghiệp Hong Kong, nhận xét. Theo Cheung, những bài hát Moranbong trình bày đều ít nhiều giống với nhạc pop Trung Quốc và Nhật Bản những năm 1980. Ảnh: AP

 

 

Mùa hè năm ngoái, ở Triều Tiên xuất hiện một số lời đồn về việc Moranbong bị "xóa sổ" do nhóm không biểu diễn suốt nhiều tháng. Người ta cho rằng nhóm đã bị thay thế bởi ban nhạc mới thành lập Chongbong. Tuy nhiên, đến tháng 9, Moranbong xuất hiện trở lại, biểu diễn trước sự chứng kiến của lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un và đoàn đại biểu đến từ Cuba.

Trong ảnh là ban nhạc Chongbong. Ảnh: Business Insider

 

 

Tháng 12/2015, Moranbong có kế hoạch biểu diễn ba buổi tại Trung Quốc nhưng bị hủy vào phút chót.

AFP dẫn lời một quan chức chính phủ cấp cao Hàn Quốc tiết lộ ban nhạc quyết định về nước vì áp lực từ chính quyền Trung Quốc buộc họ bỏ đoạn trình chiếu cảnh phóng tên lửa tầm xa trên màn hình sân khấu.

Nhà chức trách Trung Quốc phát hiện cảnh này tại buổi diễn tập, đã yêu cầu ban nhạc cắt đoạn chiếu bởi khán giả theo dõi chương trình đều là khách mời cấp cao, trong đó có Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Moranbong không đồng ý, khiến phía ông Tập cùng các quan chức khác quyết định không tham dự nữa. Bình Nhưỡng phản ứng bằng cách hủy luôn buổi biểu diễn nước ngoài đầu tiên của ban nhạc. Ảnh: Reuters