IS cài điệp viên vào phiến quân do Mỹ hậu thuẫn như thế nào

IS có cơ quan tình báo riêng, với thủ đoạn tinh vi nhằm cài người vào "phía sau chiến tuyến địch", trong đó có cả phiến quân Syria được Mỹ hỗ trợ.

Chiến binh IS. Ảnh: Nashir

Theo The Daily Beast, Abu Khaled, từng thuộc "ban an ninh" của Nhà nước Hồi giáo (IS), nhận nhiệm vụ huấn luyện chiến binh jihad và các tay súng nước ngoài. Anh ta tiết lộ đơn vị an ninh của IS bao gồm 4 nhánh riêng biệt, với nhiệm vụ riêng.

Amn al-Dakhili có nhiệm vụ tương tự như "bộ nội vụ" của IS, phụ trách đảm bảo an ninh cho các thành phố.

Amn al-Askari, hay tình báo quân đội của IS, làm nhiệm vụ trinh sát và phân tích vị trí, năng lực chiến đấu của kẻ thù.

Amn al-Kharji là đơn vị tình báo "nước ngoài", với các nhân viên mật được cài cắm vào "phía sau chiến tuyến địch" để tiến hành hoạt động tình báo, lập kế hoạch và thực hiện các chiến dịch khủng bố. Nhưng "chiến tuyến địch" không chỉ là các quốc gia và thành phố phương Tây, mà còn là bất kỳ khu vực nào tại Syria do Quân giải phóng Syria (FSA) hoặc chính quyền Tổng thống Syria Assad kiểm soát. FSA là phiến quân chống chính phủ tại Syria được Mỹ hậu thuẫn và cung cấp vũ khí.

Điều này có ý nghĩa then chốt trong cách thức tổ chức này "mở rộng" tại Syria và Iraq. Chúng phái những phần tử nằm vùng tuyển mộ những nhân viên mật hoặc kẻ cung cấp thông tin, về các nhóm đối thủ. Abu Khaled nhấn mạnh rằng, chính nhờ những mánh lới cài người, đã giúp IS mở rộng lãnh địa với tốc độ chóng mặt và kiểm soát chúng, và chẳng cần dùng hành động vũ lực.

Vài tháng trước, tờ Der Spiegel của Đức có bài viết dựa trên những tài liệu nội bộ của IS bị thu giữ, cho thấy sự phân chia nhiệm vụ tỉ mỉ trong các cơ quan an ninh của nhóm cực đoan.

"Các 'điệp viên tình báo' của IS hoạt động như sóng tín hiệu địa chấn, được phát đi để lần tìm những vết rạn nứt nhỏ nhất, cũng như những đứt gãy lâu ngày nằm sâu trong lòng xã hội. Tóm lại, chúng tìm kiếm bất kỳ thông tin nào có thể được sử dụng để gây chia rẽ hoặc khuất phục dân cư địa phương", bài báo trên Der Spiegel có đoạn. "Những gia đình thượng lưu ở đâu? Họ kiếm tiền bằng cách nào? Có đứa con trai nào của họ giấu chuyện mình là người đồng tính không? Có thể làm gì để tống tiền, khiến họ phải phục tùng?".

Toàn bộ những cơ quan này được trao những quyền bán tự chủ nhất định, thường được giao nhiệm vụ giám sát xem những cơ quan còn lại làm gì. "Một phòng tình báo tổng hợp báo cáo thông tin lên "thủ lĩnh an ninh" khu vực. Thủ lĩnh này lại quản lý cấp phó tại các quận, huyện. Những tên phó thủ lĩnh nhận báo cáo từ những kẻ đứng đầu mỗi nhóm điệp viên bí mật và các viên quản lý tình báo ở trong quận đó. Mục đích của hệ thống phân cấp này là tất cả đều chịu sự giám sát của người khác".

Cấu trúc này khiến người ta liên tưởng tới cơ quan tình báo Liên Xô KGB hoặc tình báo Đông Đức cũ (Stasi). Đây không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên bởi nhiều quan chức hàng đầu IS là các cựu thành viên lực lượng tình báo của chính quyền Saddam Hussein trước đây. Không ít trong số này được đào tạo trong các cơ quan an ninh khối Hiệp ước Warsaw. Haji Bakr, kẻ đặt nền móng cho IS tại Syria, trước khi bị tiêu diệt từng là đại tá trong cơ quan tình báo phòng không của Saddam. Abu Khaled khẳng định cơ quan đáng sợ mà Haji Bakr xây dựng đã lớn mạnh rất nhiều từ đó.

"Một tuần trước khi tôi đào tẩu, tôi đã ngồi cùng Abu Abd Rahman al-Tunisi, kẻ đứng đầu Amn al-Kharji. Họ biết rõ điểm yếu của FSA. Al-Tunisi nói với tôi rằng: 'Chúng ta sẽ huấn luyện những người chúng ta biết như các tuyển mộ viên, người dân Syria…Chúng ta thu nạp, huấn luyện, điều họ trở về quê nhà và cho họ 200.000 - 300.000 USD. Do họ có tiền, FSA sẽ phân họ vào những vị trí quan trọng'".

"Đây chính là cách IS kiểm soát Syria", Abu Khaled nói. "Chúng có xưởng tại những ngôi làng và khu vực mà FSA kiểm soát, và người của chúng cũng nằm vùng trong FSA".

Nói cách khác, không phải toàn bộ những người được xem là đồng minh của Mỹ thực sự đúng như vẻ bề ngoài, Abu Khaled nói. Một số người bị thao túng bởi những kẻ bí mật làm việc cho IS.

Phản gián

Abu Khaled là thành viên của Amn al-Dawla, hay "cơ quan an ninh quốc gia" của IS. Đây là lực lượng chịu trách nhiệm triển khai các chiến dịch phản gián, như loại trừ mọi điệp viên của FSA, chính quyền Assad, phương Tây hoặc các nước khác trong khu vực. Amn al-Dawla cũng nghe lén liên lạc nội bộ (các cuộc điện thoại hoặc kết nối Internet), và duy trì chương trình giam giữ khét tiếng của tổ chức này.

Mohammed Emwazi, kẻ sinh ra tại Anh, được truyền thông gán biệt danh "phiến quân John" vì hắn là người cầm dao xuất hiện trong video chặt đầu con tin phương Tây, cũng là thành viên của Amn al-Dawla.

"Khi bất kỳ ai trong 4 nhánh này làm nhiệm vụ, họ đều bịt mặt", Abu Khaled nói. Nhưng đôi khi sự hào hứng với truyền thông khiến IS nhận hậu quả. Theo Khaled, danh tính của Emwazi được xác nhận sau khi một kẻ cung cấp tin cho một nước trong khu vực có được đoạn băng ghi lại cảnh tên khủng bố người Anh chạy quanh Raqqa mà không che mặt. Hình ảnh này sau đó được gửi tới London.

Trong khi các đặc vụ trong 4 nhánh an ninh thường là người Syria, thủ lĩnh của chúng lại là người nước ngoài. Abu Khaled không thể lí giải điều này, nhưng kẻ cầm đầu lực lượng an ninh thường là người Palestine đến từ dải Gaza.

Cũng giống như bất kỳ chính quyền hành chính nào, việc phân chia lãnh địa khiến chủ nghĩa bè phái nảy nở cùng với sự đấu đá nội bộ. "Chúng tôi chia thành quân đội và lực lượng an ninh", Abu Khaled nói. "Hai bên không hề ưa nhau. Khi tôi huấn luyện với bên an ninh, bạn bè tôi bên quân đội thường nói 'giờ cậu làm việc cho lũ bội đạo à?'".

Nhiệm vụ chính của Abu Khaled là huấn luyện lực lượng an ninh địa phương ở tiền tuyến cho thành phố Al-Bab. Việc này diễn ra tại một trại huấn luyện nằm cách thành phố khoảng 5 km về phía bắc và công việc rất căng thẳng. Tỉnh dậy lúc 5h30 sáng, các chiến binh cùng nhau rèn thể lực trong một giờ. Abu Khaled đến nơi huấn luyện lúc 7h và giảng dạy cho tới chiều. Y dạy các chiến thuật trên chiến trường và kiến thức tác chiến, như làm cách nào để đảm bảo an toàn vòng ngoài hoặc thực hiện một cuộc tấn công.

Sau đó, các chiến binh được nghỉ ngơi hai giờ trước khi trở lại huấn luyện. Đến 17h30, chúng được cho nghỉ, nhưng không trở về trại lính. "Những người đó sẽ quay trở lại nơi họ đã ngủ, bởi qua đêm trong trại không an toàn", Abu Khaled giải thích.

Giai thoại trong nội bộ IS về tên thủ lĩnh tối cao

Thủ lĩnh tối cao của IS là một kẻ thường bí mật đi khảo sát địa bàn và coi trọng sự bình đẳng trước pháp luật, theo những giai thoại được lưu truyền trong tổ chức.

Thủ lĩnh tối cao của IS Abu Bakr al-Baghdadi. Ảnh: Anadolu Agency

Abu Khaled, từng thuộc "ban an ninh" của Nhà nước Hồi giáo (IS), nhận nhiệm vụ huấn luyện chiến binh jihad và các tay súng nước ngoài. Anh ta đã tiết lộ với Daily Beast các vấn đề nội bộ của nhóm cực đoan.

Theo Abu Khaled, các thủ lĩnh của IS thường đi khảo sát tại những vùng nhóm này kiểm soát mà không để lộ danh tính. Chúng muốn kiểm tra xem tổ chức có hoạt động tốt không, và nếu không thì sẽ có những chiếc đầu phải rơi, cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Abu Khaled nói rằng anh ta từng đứng chung một vị trí tiền tuyến với thủ lĩnh tối cao của IS, Abu Bakr al-Baghdadi. "Một lần, chúng tôi đứng ở gần sân bay Kweris", Khaled kể. Đây là sân bay cho đến gần đây bị cô lập và là tiền đồn trong khu vực IS kiểm soát gần Aleppo.

"Al-Baghdadi đến đó. Lúc đó chúng tôi không hề hay biết, phải đến khi ông ta rời đi chúng tôi mới biết. Một số người đã nhìn thấy ông ấy nhưng không nhận ra. Khi các thủ lĩnh của IS đi ra ngoài, họ thường không đi cùng các vệ sĩ cấp cao. Bạn chẳng hề hay biết là họ đã đến đó".

Những chuyện về các chuyến thăm bí mật này làm gợi nhớ đến giai thoại trước đây về Harun al-Rashid, vị caliph (vị chức sắc cao nhất đối với tín đồ Hồi giáo, có thể được hiểu là vua) của nhà Abbas tại Baghdad, khi nó ở thời kỳ phồn thịnh nhất vào thế kỷ thứ 8. Mặc dù al-Rashid là người có thật, hình ảnh của ông thường được biết đến nhiều hơn với giai thoại trong bộ truyện nổi tiếng Nghìn lẻ một đêm, trong đó, ông thường hay giả dạng thường dân đi xem xét dân tình.

Đôi khi, Abu Khaled cảm thấy mình giống như nhân vật người kể truyện trong Nghìn lẻ một đêm, Scheherazade, thu thập các tin đồn và lời đồn đoán nhiều hơn những gì anh ta tự chứng kiến.

Một giai thoại khác về Baghdadi là, một lần, Baghdadi đến Minbij, thành phố IS kiểm soát tại Aleppo và gặp tai nạn xe hơi ở đó. Người đàn ông bị đâm xe rất giận dữ và la hét với Baghdadi ngay trên đường phố, trước mặt người qua lại mà không biết đây là thủ lĩnh tối cao của IS.

"Tôi sẽ đưa ông ra tòa!" Người đàn ông hét lên với Baghdadi. "Được, đi thôi", Baghdadi đáp lại. Và cả hai đến tòa án Hồi giáo tại Minbij. Trước mặt quan tòa - người biết danh tính của bị cáo, Baghdadi đã thừa nhận có lỗi trong vụ đâm xe. Thẩm phán cuối cùng phán quyết rằng Baghdadi phải nộp tiền phạt.

"Họ sẵn sàng chịu trách nhiệm nếu mắc lỗi như mọi người khác", Khaled Abu nói với tôi. "Tin tôi đi, họ rất giỏi trong những việc như thế này".

Câu chuyện này có thể là thật, nhưng cũng có thể được dựng lên như một cách sùng bái cá nhân. Theo Daily Beast, câu chuyện có thể do những tên chiến lược gia thông minh nghĩ ra nhằm tuyên truyền qua mạng lưới truyền miệng của các chiến binh jihad.

Tuy nhiên, Abu Khaled khẳng định rằng "bình đẳng trước pháp luật" là một trong những trụ cột chính trong chương trình dân túy của IS và nói rằng anh ta có trải nghiệm trực tiếp với việc này.

Máy tính cá nhân của Khaled từng bị tịch thu để kiểm tra xem liệu có dấu hiệu không trung thành hay phản bội hay không. Nhưng chiếc máy tính đó bị mất. "Vì vậy, tôi đã đưa họ ra tòa. Thẩm phán nhấc điện thoại lên và nói rằng 'được rồi, các anh có 24h để trả máy tính hoặc bồi thường cho cậu ấy. Nếu không, tôi sẽ cho các anh ra đứng ở quảng trường và đánh cho các anh một trận trước mặt tất cả mọi người'".

"Bạn chẳng cần phải là một người có vai vế mà vẫn được phân xử công bằng. Đó là một trong những lý do người dân ở các vùng bị chiếm đóng căm ghét nhưng đồng thời cũng tôn trọng IS", Khaled nói thêm.

Can thiệp Syria, Nga có thể đánh mất người bạn Thổ Nhĩ Kỳ

Việc máy bay xâm phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ thổi bùng căng thẳng giữa hai nước vốn có quan hệ thân thiết trên nhiều lĩnh vực.

Tổng thống Nga Putin (trái) và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Reuters

"Mối quan hệ tích cực của chúng tôi với Nga là điều ai cũng biết", Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan phát biểu hôm 6/10, sau khi chiến đấu cơ Nga xâm phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ. "Nhưng nếu Nga mất đi một người bạn như Thổ Nhỹ Kỳ, bên đã hợp tác với họ trong nhiều vấn đề, họ sẽ mất rất nhiều và họ nên biết điều đó".

Tuy vậy, ngoài những cảnh báo thẳng thừng đó, dường như ông Erdogan sẽ không thể làm gì nhiều trước những hành động quân sự quyết liệt của Nga tại Syria. Chiến dịch của Nga đang cản trở ưu tiêu hàng đầu của Thổ Nhĩ Kỳ là buộc Tổng thống Syria Bashar al-Assad phải ra đi, và tạo một vùng đệm tại biên giới của Syria với Thổ Nhĩ Kỳ.

Dù thân thiết với Nga trên nhiều lĩnh vực, ông Erdogan đang nghiêng nhiều hơn về phía các đồng minh NATO, trong bối cảnh nước này đang đối mặt với gánh nặng về quân sự, kinh tế và nhân đạo từ cuộc chiến Syria.

"Tấn công vào Thổ Nhĩ Kỳ đồng nghĩa với tấn công vào NATO", ông Erdogan tuyên bố.

Cục diện thay đổi

Thổ Nhĩ Kỳ, từ khi cuộc chiến tại Syria nhen nhóm hơn 4 năm trước, đã hậu thuẫn cho các nhóm đối lập với tin tưởng rằng ông Assad sẽ nhanh chóng bị lật đổ. Tuy vậy, Ankara vẫn thất bại trong việc định hình các sự kiện tại quốc gia láng giềng.

Sau khi Nga tiến hành không kích tại Syria, tham vọng lâu nay của ông Erdogan trong việc thuyết phục các nước phương Tây thiết lập vùng an toàn tại bắc Syria dường như đã sụp đổ. Theo luật pháp quốc tế, vùng an toàn là khu vực trung lập, không có các chiến binh và dân thường được bảo đảm an toàn.

"Rõ ràng rằng, nếu một tháng trước, chúng ta bàn về vùng an toàn hoặc vùng cấm bay, thì đó có thể là ý kiến hay", Marc Pierini, cựu đại sứ Liên minh châu Âu tại Thổ Nhĩ Kỳ, hiện là học giả của Carnegie Europe tại Bỉ nhận xét. "Nhưng vào lúc này thì tôi sẽ nói rằng việc đó là không thể".

Ông Erdogan tới Bỉ tuần này để bàn với các lãnh đạo châu Âu về cuộc khủng hoảng di cư đang bao trùm châu Âu và tiếp tục thúc đẩy hình thành vùng an toàn tại bắc Syria. Đây được xem là giải pháp duy nhất để tạo lập sự ổn định tại Syria, ngăn dòng người tị nạn ngày một lớn đang đổ ra biển để tới châu Âu.

Các lãnh đạo châu Âu có thể "trả lời một cách lịch thiệp rằng đây là việc của Liên Hợp Quốc, không phải vấn đề EU có thể xử lý", ông Pierini nhận định. "Ý tưởng (của Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ hoàn toàn chìm nghỉm".

Hoạt động quân sự của Nga tại Syria có dấu hiệu gia tăng khi giới chức Moscow để ngỏ khả năng tình nguyện viên Nga có thể tới Syria tham chiến. Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng lo ngại về dòng người tị nạn. Phó thủ tướng nước này, ông Numan Kurtulmus, cảnh báo có thể có một triệu người Syria nữa sẽ đổ sang Thổ Nhĩ Kỳ, nước vốn đã đón nhận gần hai triệu người tị nạn.

Nga khẳng định ưu tiên hàng đầu của họ là chiến đấu chống IS, cùng mục tiêu với liên minh do Mỹ dẫn đầu. Tuy nhiên, phương Tây cho rằng Nga đã triển khai nhiều thiết bị quân sự không cần thiết để chống IS, như tên lửa đất đối không và máy bay đánh chặn, vì nhóm cực đoan không có chiến đấu cơ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng nếu một vùng cấm bay hay vùng an toàn được thiết lập thì cũng sẽ bị Nga thách thức.

"Sự hiện diện của người Nga đã thay đổi cục diện tại Syria, bao gồm cả viễn cảnh về một vùng an toàn", Mensur Akgun, giám đốc Trung tâm Xu hướng Chính trị Toàn cầu, một tổ chức nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ bình luận. "Không ai dám đối đầu với Nga".

Giới chức Nga đã bác bỏ cáo buộc cho rằng các hành động quân sự của họ tại Syria không nhắm vào IS. Người phát ngôn Bộ ngoại giao Nga Maria V. Zakharova khẳng định rằng những cáo buộc này nằm trong chiến dịch bóp méo thông tin chống lại Nga.

Theo bà Zakharova, các chiến binh Syria đang liên tục dịch chuyển hoặc hình thành những liên minh mới và đấu đá lẫn nhau. Nga sẽ không phân biệt những nhóm đó bởi họ coi chúng đều là phần tử khủng bố. "Nếu bọn họ nói, chiến đấu và hành động giống như khủng bố thì họ là khủng bố", bà Zakharova nói.

Quan hệ phức tạp

Căng thẳng giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ về Syria cho thấy mối quan hệ rất phức tạp giữa hai nước. 

Kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đang tăng trưởng nhưng thiếu năng lượng và phải dựa vào nguồn cung khí đốt tự nhiên nhập khẩu từ Nga và Iran. Một nửa lượng khí đốt của Ankara là nhập từ Moscow và Nga cũng có kế hoạch xây một nhà máy điện hạt nhân tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tuần qua, ngay cả khi căng thẳng giữa hai nước về Syria gia tăng, bộ trưởng năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ vẫn khẳng định hai nước đang tiếp tục đàm phán về dự án đường ống khí đốt của Nga qua Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara nhờ đó có thể hưởng lợi từ giá mua thấp hơn.

Trong một chuyến thăm Moscow hồi tháng 9, ông Erdogan đã xuất hiện cùng ông Putin tại lễ khai trương một nhà thờ Hồi giáo lớn và ca ngợi Nga nỗ lực đóng góp vào hòa bình thế giới. Trong chuyến thăm đó, ông Erdogan cũng thúc đẩy quan hệ kinh tế hai nước. Ông cho biết thương mại song phương đã đạt 31 tỷ USD trong năm ngoái, và mục tiêu của Thổ Nhĩ Kỳ là nâng con số đó lên 100 tỷ USD vào năm 2023. 

Ngay cả trước khi Nga tăng cường hiện diện quân sự tại Syria, Moscow đã là đồng minh quan trọng của ông Assad. Đây là thực tế mà nhiều nhà phân tích tin rằng đã khiến Thổ Nhĩ Kỳ không thể can thiệp trực diện hơn vào cuộc xung đột.

"Người Thổ Nhĩ Kỳ có sự miễn cưỡng đối đầu với người Nga ăn sâu từ lịch sử", ông Soner Cagapta, chuyên gia về Thổ Nhĩ Kỳ tại Viện chính sách Cận Đông Washington, viết. "Do đó, Thổ Nhĩ Kỳ ít khả năng đối đầu Moscow, ngay cả khi Nga đe dọa các lợi ích của họ, ví dụ như tại Syria, nơi Nga đang hậu thuẫn chính quyền Assad mà Ankara cố gắng lật đổ".

Dù vậy, theo NYTimes, Nga rõ ràng đang thể hiện sự sẵn sàng đối đầu với Thổ Nhĩ Kỳ. Với việc vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ hai lần trong những ngày qua, dù theo giải thích của Moscow là do sai sót, Nga có thể muốn phát đi thông điệp cảnh báo rằng, bất kỳ đối thủ nào của ông Assad cũng không được xâm phạm chủ quyền Syria.

Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ đã cảnh báo rằng, họ sẽ bắn hạ nếu máy bay tiếp tục xâm phạm không phận nước mình. Tuy nhiên theo ông Mensur Akgun, do những mối quan hệ sâu sắc về kinh tế về lịch sử với Nga, Ankara sẽ "cố gắng hết sức để tránh mọi dạng đối đầu với Moscow".

Quan hệ Trung - Triều qua bức thư ông Tập gửi ông Kim

Quan hệ Trung Quốc - Triều Tiên có biểu hiện nồng ấm trở lại với việc Bắc Kinh cử một lãnh đạo thuộc hàng cao nhất dự duyệt binh tại Bình Nhưỡng và mang theo bức thư của ông Tập.

Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un (phải) nắm tay ông Lưu Vân Sơn, ủy viên Thường vụ Bộ chính trị Trung Quốc khi theo dõi cuộc duyệt binh ở Bình Nhưỡng hôm 10/10. Ảnh: SCMP

Với vai trò là một trong 7 thành viên của Ban thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan quyết sách tối cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Lưu Vân Sơn là quan chức cấp cao nhất thăm Triều Tiên kể từ khi nhà lãnh đạo trẻ Kim Jong-un lên nắm quyền vào năm 2011.

Theo BBC, ông Lưu là quan chức nước ngoài duy nhất xuất hiện bên cạnh nhà lãnh đạo Kim Jong-un trên lễ đài. Nhà lãnh đạo Triều Tiên còn nắm tay ông Lưu, cùng nhau vẫy tay chào đón lực lượng duyệt binh. "Hành động này là nhằm cho thấy quan hệ hữu nghị giữa Triều Tiên và Trung Quốc", giáo sư Kim Yong-hyun thuộc Đại học Dongguk, Hàn Quốc, bình luận.

Trong cuộc hội kiến một ngày trước lễ duyệt binh, ông Lưu Vân Sơn còn chuyển đến tận tay nhà lãnh đạo Kim Jong-un thư chúc mừng của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Trong thư, ông Tập cho biết đây không chỉ là sự chúc mừng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, mà còn là lời chúc tốt đẹp của cá nhân ông. Bắc Kinh còn bày tỏ mong muốn "trao đổi mật thiết và làm sâu sắc hợp tác với phía Triều Tiên".

Trung Quốc là đồng minh chủ yếu của Triều Tiên trong bối cảnh quốc gia này bị phương Tây cô lập. Tuy nhiên, từ khi Chủ tịch Tập Cận Bình lên cầm quyền hồi cuối năm 2012, quan hệ hai nước không ngừng trắc trở. Ông Tập từng công khai tuyên bố, không một quốc gia nào được phép vì lợi ích riêng mà làm rối loạn khu vực châu Á, với hàm ý phê phán kế hoạch vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng. Thậm chí, Trung Quốc còn chấp thuận chế tài của Liên Hợp Quốc nhằm vào kế hoạch vũ khí hạt nhân của Triều Tiên.

Về phía Triều Tiên, nhà lãnh đạo Kim Jong-un từ khi lên cầm quyền đến nay, cũng chưa từng đến thăm Trung Quốc như thông lệ trong lịch sử quan hệ song phương. Tại lễ duyệt binh kỷ niệm 70 kết thúc Thế chiến thứ hai tại châu Á do Trung Quốc tổ chức hôm 3/9, Bình Nhưỡng chỉ cử Ủy viên Bộ Chính trị Choe Ryong-hae, mặc dù trước đó từng có suy đoán ông Kim sẽ tới Bắc Kinh.

Trong khi đó, quan hệ Trung - Hàn ngày càng nống ấm, với biểu hiện mới nhất là việc Tổng thống Hàn Quốc Park Geun-hye đến dự lễ duyệt binh tại Bắc Kinh vừa qua, bất chấp việc trước đó có thông tin cho hay Mỹ đã gây sức ép lên đồng minh. Về mặt chiến lược, Hàn Quốc muốn có được sự hợp tác của Trung Quốc, nhằm gia tăng sức ép lên Triều Tiên, bởi Bắc Kinh là đối tác cung cấp lương thực chính cho Bình Nhưỡng. Giới chuyên gia ước tính, Trung Quốc chiếm 90% xuất khẩu của Triều Tiên.

"Bà Park đang cố ly gián Trung Quốc và Triều Tiên", New York Times dẫn lời Giáo sư Robert Kelly thuộc Đại học Pusan nhận định. "Nhưng điều này sẽ không xảy ra chóng vánh được".

Trên thực tế, Trung Quốc tuy lo ngại về tác động tiêu cực của kế hoạch hạt nhân của Triều Tiên với cục diện an ninh khu vực, song vẫn không muốn lạm dụng công cụ kinh tế để gây sức ép buộc Bình Nhưỡng từ bỏ. Theo Giáo sư Trịnh Kế Vĩnh, chủ nhiệm Trung tâm nghiên cứu Hàn - Triều thuộc Đại học Phúc Đán, Bắc Kinh, lo ngại nếu gây sức ép kinh tế quá lớn có thể sẽ dẫn đến sự bất ổn khó kiểm soát trong nội bộ xã hội Triều Tiên, từ đó tác động ngược lại đến lợi ích của Trung Quốc.

Trong hơn một năm qua, giới học giả và tư vấn chính sách đối ngoại Trung Quốc không ngừng tranh luận về giá trị hiện nay của quan hệ đồng minh truyền thống Trung - Triều, Bình Nhưỡng liệu có phải là một gánh nặng chiến lược của Bắc Kinh hay không.

Chuyên gia Dương Hy Vũ thuộc Viện nghiên cứu vấn đề quốc tế Trung Quốc cho rằng, bức thư của Chủ tịch Tập Cận Bình gửi nhà lãnh đạo Kim Jong-un chỉ mang tính hình thức, bởi "ngôn ngữ quan phương lúc nào cũng vậy, bất kể là khi quan hệ song phương tốt hay xấu".

Không đồng ý với quan điểm trên, Giáo sư John Delury thuộc Đại học Yonsei cho rằng, Chủ tịch Tập Cận Bình muốn tận dụng lễ duyệt binh tại Bình Nhưỡng như một cơ hội để khôi phục lại quan hệ với Triều Tiên. "Bức thư của Tập Cận Bình đánh dấu nỗ lực thực sự đầu tiên của lãnh đạo Trung Quốc muốn làm bạn với Kim Jong-un", chuyên gia này nói. "Sử dụng ngôn từ ca ngợi với chính quyền Triền Tiên là việc làm mới với Tập Cận Bình".

Trong buổi hội kiến, ông Lưu Vân Sơn tán thưởng những tiến triển tích cực của nhà lãnh đạo Kim Jong-un trên phương diện phát triển kinh tế và cải thiện dân sinh. Điều này trái ngược với các phát biểu mang tính cảnh cáo trước đó của Bắc Kinh với Bình Nhưỡng.

Chuyên gia Delury cũng cho biết, bức thư của Chủ tịch Tập Cận Bình không hề nhắc đến vấn đề hạt nhân Triều Tiên. "Điều này có thể khiến một số người ở Washington thất vọng, bởi họ cho rằng Bắc Kinh nên có lập trường cứng rắn với nhà lãnh đạo cao nhất của Triều Tiên".

Bài phát biểu kéo dài 25 phút của nhà lãnh đạo Kim Jong-un trước lễ duyệt binh, cũng không hề nhắc gì đến kế hoạch phát triển vũ khí hạt nhân hay phóng tên lửa đạn đạo, cũng không đề cập đến quan hệ Hàn - Triều.

"Ông Tập Cận Bình và Kim Jong-un đều từng bất hòa về vấn đề vũ khí hạt nhân, nhưng có thể thấy quá trình hòa hoãn trong quan hệ song phương đã bắt đầu", Giáo sư Kim Yong-hyun bình luận. "Lưu Vân Sơn thăm Triều Tiên và kết quả là phía Triều Tiên cũng không phóng tên lửa, cả hai bên đều có ý nể mặt nhau".

Nữ nhân viên nhà tù New York tiết lộ mối tình với kẻ vượt ngục

Được đối xử như người đặc biệt và chìm đắm trong những ảo tưởng mà hai kẻ vượt ngục tạo ra, Joyce Mitchell, nhân viên tại Trại cải tạo Clinton, đồng ý giúp những tên sát nhân thực hiện kế hoạch đào tẩu.

Joy Mitchell xuất hiện trước tòa hôm 15/6. Ảnh: AP

Joyce Mitchell, người bị cáo buộc tiếp tay cho Richard Matt và David Sweat trốn thoát khỏi Trại cải tạo Clinton hồi đầu tháng trước, tiết lộ các tình tiết liên quan đến mối quan hệ của bà với hai phạm nhân trên trong một loạt biên bản lấy lời khai gửi lên cơ quan điều tra. Vai trò của Mitchell đối với kế hoạch vượt ngục cũng được làm rõ một phần.

Theo các tài liệu do ABC News thu thập, Mitchell luôn mơ về viễn cảnh được ngắm nhìn ánh hoàng hôn cùng Matt và Sweat. "Tôi thích được chú ý, thích cái cảm giác mà hai người đó tạo ra cho mình cũng như những suy tưởng về một cuộc sống hoàn toàn khác", bà nói.

Mối quan hệ giữa Mitchell và Matt nhen nhóm từ những yêu cầu giúp đỡ tưởng như vô hại. Matt từng vẽ tặng Mitchell bức chân dung ba cô con gái để bà tặng chồng nhân lễ kỷ niệm ngày cưới. Tuy nhiên, những cuộc nói chuyện sau đó nhanh chóng chuyển sang chủ đề tình dục. Mitchell còn gửi cho Matt những bức ảnh khỏa thân của mình.

Matt bắt đầu tạo dựng mối quan hệ với Mitchell sau khi kế hoạch vượt ngục của hắn và bạn tù Sweat hình thành. Trại giam Clinton từng điều tra Mitchell vì nghi ngờ bà lén lút qua lại với Sweat nhưng Mitchell khẳng định bà chỉ quan hệ tình dục với Matt.

Mitchell cho hay Matt khiến bà "cảm thấy mình đặc biệt". Đây chính là động cơ khiến Mitchell đồng ý tiếp tay cho Matt. Ban đầu, bà giúp hắn gọi cho con gái, sau đó là tuồn công cụ vượt ngục vào tù, gồm hai chiếc kính có đèn chiếu sáng, ốc vít, lưỡi cưa và găng tay.

Vào một ngày cuối tháng 4, Mitchell và Matt ngồi một mình tại xưởng may nhỏ trong tù và hắn bắt đầu hôn bà. "Tôi giật mình trước hành động đó", Mitchell kể. "Anh ta trao cho tôi một nụ hôn nóng bỏng". Những cử chỉ thân mật kiểu như vậy ngày càng tăng tiến về tần suất và mức độ. Mitchell dần dần bị cuốn theo.

Quá trình tuồn các vật dụng vượt ngục vào tù cũng được Matt và Mitchell tính toán rất kỹ. "Đầu tiên, tôi đưa hai lưỡi dao vào bằng cách gấp chúng lại rồi giấu dưới một chiếc bánh hamburger được để đông trong tủ lạnh", Mitchell cho biết. "Sau đó, tôi mang chiếc bánh này tới để vào tủ lạnh ở trại giam. Matt nói sẽ nhờ nhân viên quản giáo Palmer tới lấy".

Lần thứ hai, Matt muốn hai lưỡi cưa, hai chiếc đục và đôi găng tay. Mitchell vẫn dùng mánh khóe cũ để đưa các vật dụng này vào tù. "Chỉ cần bỏ bánh vào tủ lạnh, vài ngày sau nó sẽ biến mất", Mitchell nói.

Matt còn đưa cho Mitchell hai viên thuốc để bà đầu độc chồng mình. Mitchell không biết đó là thuốc gì những đã mang chúng về và vứt xuống bồn cầu.

Vào đêm Matt và Sweat thực hiện vụ vượt ngục, Mitchell lúc đầu đồng ý giúp hai tên này trốn thoát. Tuy nhiên, vào giờ phút cuối cùng, bà cảm thấy hoảng sợ và quyết định không làm theo kế hoạch bởi vẫn còn rất yêu chồng mình. Mitchell được yêu cầu lái xe mang theo điện thoại, thiết bị định vị, quần áo, súng, lều, túi ngủ, túi xách, rìu và cần câu tới bên ngoài nhà tù để đón Matt và Sweat.

Mitchell cho hay bà đồng ý giúp hai kẻ vượt ngục vì "chìm đắm trong ảo tưởng" và rất thích thú với sự quan tâm mà Matt hay Sweat dành cho mình cũng như ý tưởng có thể thay đổi cuộc đời. Tuy nhiên, những gì bà tưởng tượng đều đã sụp đổ.

Mitchell, 51 tuổi, hôm qua bị tuyên có tội trong việc tiếp tay cho hai phạm nhân Sweat và Matt vượt ngục khỏi Trại cải tạo Clinton. Bà có thể phải ngồi tù từ 2 - 7 năm vì những gì đã gây ra.

Theo Stephen Johnston, luật sư bào chữa cho Mitchell, bà khóc rất nhiều, lo lắng, chán nản, suy sụp và thấy vô cùng hối hận sau khi bị bắt. Chồng của Mitchell, ông Lyle, cảm thấy rất buồn nhưng vẫn ủng hộ vợ mình. Lyle cho rằng nhận tội là lựa chọn tốt nhất của Mitchell.

Richard Matt (trái) và David Sweat. Ảnh NYTimes

Vụ kiện 'đường lưỡi bò' - phép thử luật pháp quốc tế của Philippines

Vụ kiện "đường lưỡi bò" của Philippines là phép thử về tích hữu ích thực sự của luật pháp quốc tế trong việc giải quyết tranh chấp, nhưng Manila đang vấp phải những trở ngại lớn là chu trình pháp lý dài và lập trường không hợp tác của Bắc Kinh. 

Đoàn đại biểu Philippines tham dự vụ kiện ở Hà Lan. Ảnh: Abigail Valte

Philippines được nhiều quốc gia trên thế giới ca ngợi vì họ là nước đầu tiên kiện Trung Quốc lên tòa. Toà Trọng tài thường trực (PCA) của Liên Hợp Quốc ở The Hague (La Haye), Hà Lan ngày 7/7-13/7 nghe giải trình của Philippines và sẽ quyết định xem tòa có đủ thẩm quyền xét xử vụ kiện hay không trong năm nay.

Richard Javad Heydarian, chuyên gia địa chính trị từ Đại học De La Salle, Philippines nhận định rằng chính quyền Aquino đã thực hiện một quyết định táo bạo khi trực tiếp thách thức Trung Quốc, không phải bằng vũ lực, mà bằng ngôn ngữ của pháp luật.

Theo cây bút Prashanth Parameswaran của The Diplomat, vụ kiện này mang ý nghĩa quan trọng vì đây là nỗ lực mạnh mẽ để gỡ rối tranh chấp Biển Đông theo quy định của pháp luật, chứ không phải là cách tiếp cận kiểu "lý lẽ thuộc về kẻ mạnh" mà Trung Quốc sử dụng trong vài năm qua.

Về lý thuyết, phiên điều trần vừa qua chỉ giới hạn xoay quanh câu hỏi về thẩm quyền của tòa án, thế nhưng Philippines đã đưa ra các tuyên bố vượt xa phạm vi hạn hẹp đó để nhấn mạnh ý nghĩa tột cùng của vụ kiện. Manila cho rằng vụ kiện này là phép thử cho tính thiết thực của luật pháp quốc tế. Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario nói rằng vụ kiện không chỉ quan trọng đối với Philippines mà còn với "pháp trị trong quan hệ quốc tế" nói chung, đặc biệt là việc thực thi Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Cơ chế giải quyết tranh chấp trong UNCLOS cho phép "các nước yếu thách thức các nước mạnh trên cơ sở bình đẳng, với niềm tin rằng quy định vượt qua sức mạnh; pháp luật vượt qua vũ lực. Theo lập luận đó, nếu quá trình giải quyết tranh chấp bằng tòa án độc lập này thất bại, thì mặc nhiên phần thắng đã thuộc về những bên cho rằng "lý lẽ thuộc về kẻ mạnh".

Tuyên bố của del Rosario rõ ràng nhằm kêu gọi cộng đồng quốc tế kiềm chế "sức mạnh áp đảo" của Trung Quốc ở Biển Đông. "Lập trường và hành động của Trung Quốc ngày càng trở nên hung hăng và khó nắm bắt" và "cần phải có sự can thiệp của tư pháp", ông del Rosario nói.

Trong khi Manila nhìn nhận vụ kiện của mình là một phép thử về luật pháp quốc tế, Trung Quốc lại phản bác rằng vụ kiện của Philippines "thực tế là chiêu trò khiêu khích chính trị" để "buộc Trung Quốc phải thỏa hiệp về tranh chấp". Bắc Kinh còn nói rằng mình là nạn nhân trong vấn đề Biển Đông và đã kiềm chế tối đa vì hòa bình và ổn định trong khu vực.

Bắc Kinh biết rằng nước này sẽ gặp khó khăn khi biện minh về yêu sách "đường 9 đoạn", giáo sư  Alexander Proel, một học giả châu Âu hàng đầu về luật hàng hải nhận định. "Tôi không tin rằng Trung Quốc có thể cung cấp được bằng chứng cần thiết liên quan đến các vùng mà nước này tuyên bố có chủ quyền tại Biển Đông", ông nói.

Thẩm quyền của tòa

Theo Tiến sĩ Xue Li, chủ nhiệm khoa Chiến lược Quốc tế tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, Bắc Kinh tin rằng vụ kiện nhằm giải quyết vấn đề chủ quyền đối với các thực thể trên Biển Đông, vì thế tòa án không có thẩm quyền thụ lý. Còn với Philippines, vụ kiện nhằm yêu cầu trọng tài phán quyết xem yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông dựa có tuân thủ UNCLOS hay không, và vấn đề này hoàn toàn nằm trong thẩm quyền của tòa. Trước sự bất đồng ý kiến giữa hai nước như vậy thì bên thứ ba có thể kết luận rằng vụ án thuộc phạm vi trách nhiệm của tòa án, trừ khi Trung Quốc đưa ra được bằng chứng phản bác.

Lập trường của Trung Quốc về thẩm quyền của trọng tài mang nặng tính chủ quan, do vậy, hiệu quả pháp lý của nó khá hạn chế. Ngoài ra, theo pháp luật của chính Trung Quốc thì quyền quyết định thuộc thẩm quyền của toà chứ không phải một trong hai bên trong vụ kiện.

Nếu như tòa án trọng tài quốc tế quyết định rằng cơ quan này có thẩm quyền thụ lý vụ việc thì các bên tranh chấp và liên quan khác sẽ tích cực hơn trong việc tận dụng UNCLOS để kiềm chế Trung Quốc. Một số học giả quốc tế còn đưa ra khả năng thành lập một "ủy ban hòa giải" (theo Phụ lục V của UNCLOS) như một cơ chế khác để giải quyết tranh chấp theo cách hòa bình.

Khó khăn

Vụ kiện của Philippines đặt tòa trọng tài vào thế khó. Nếu hội đồng tòa án quyết định rằng họ không có thẩm quyền xử lý và từ chối nghe lập luận từ Philippines, thì các nước sẽ nghi ngờ tầm quan trọng và tính thiết thực của việc giải quyết xung đột bằng luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, nếu họ quyết định tiếp tục thúc đẩy phiên tòa và đưa ra phán quyết bất lợi cho Bắc Kinh thì có nguy cơ rất lớn rằng hội đồng trọng tài "sẽ bị Trung Quốc, nước thế lực nhất trong khu vực, phớt lờ và chế giễu", Giáo sư Matthew C. Waxman tại Đại học Columbia nhận định. Một ngày sau khi kết thúc phiên điều trần thứ nhất, Trung Quốc đã kêu gọi Philippines từ bỏ vụ kiện mà thay vào đó là đàm phán trực tiếp với Bắc Kinh.

Nhiều học giả quốc tế đồng ý rằng Trung Quốc phải là bên đầu tiên làm rõ yêu sách chủ quyền của mình. Tuyên bố chủ quyền mà Bắc Kinh đơn phương đưa ra không rõ ràng và thống nhất. Cho đến tận bây giờ, vẫn chưa rõ Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền với toàn bộ Biển Đông, hay chỉ là các thực thể, thủy sản và tài nguyên hydrocarbon trong khu vực. Nếu Trung Quốc không làm rõ tọa độ chính xác trong yêu sách của mình, thì các bên tranh chấp và liên quan sẽ khó có thể đưa ra được kế hoạch đối phó chung khả thi.

Thực tế, tòa trọng tài vẫn để cửa mở cho Trung Quốc. Bắc Kinh có thời hạn đến ngày 17/8 để hồi đáp với toà và họ sẽ đưa ra phán quyết trong năm nay.

Mặt khác, nhà phân tích địa chính trị Richard Heydarian bày tỏ lo ngại rằng trong khi Philippines mải mê đánh về mặt pháp lý thì Bắc Kinh đã kịp hiện thực hóa yêu sách chủ quyền.

"Chúng ta phải thực tế", ông nói. "Chu trình pháp lý diễn ra rất chậm. Có thể mất 1-3 tháng chúng ta mới được biết tòa có thẩm quyền xử lý hay không. Philippines đã bỏ ra hơn hai năm vào vụ kiện này, vậy mà đến giờ mới chỉ chạm đến vấn đề thẩm quyền của tòa".

Bắc Kinh "đang xây dựng đảo nhân tạo có đường băng", Heydarian nói. "Tôi lo rằng, nếu Trung Quốc giữ tốc độ hiện tại thì nước này sẽ phát triển bộ khung xương cho vùng nhận dạng phòng không (ADIZ). Về cơ bản, Trung Quốc có thể thống trị vùng trời và vùng biển, ngăn các bên liên quan tiếp tế quân đội" tại Biển Đông.

"Trung Quốc có thể thống trị thực địa, trong khi chúng ta vẫn còn cố gắng giành chiến thắng trong cuộc chiến pháp lý nặng nhiều về tính biểu tượng". Heydarian nhận định.

Philippines nguy cơ hụt hơi khi đối phó Trung Quốc trên Biển Đông

Nhiệm vụ hiện đại hóa quân đội của Philippines đang đứng trước nguy cơ mất động lực trong bối cảnh Manila nỗ lực ngăn chặn Bắc Kinh ở Biển Đông.

Máy bay trực thăng UH-1 Huey của quân đội Philippines làm nhiệm vụ tại Mindanao. Ảnh: WSJ

Chuỗi các chương trình trị giá tới một tỷ USD với mục tiêu nâng cao năng lực quân sự của Philippines bị tạm ngừng từ cuối năm ngoái, các quan chức quốc phòng Manila cho biết. Sự trì hoãn này làm bật lên một thực tế rằng những nỗ lực nhằm tăng cường sức mạnh các đơn vị hải quân và không quân của Philippines đang sa lầy trong một loạt rắc rối, mà nguyên nhân xuất phát từ thói quan liêu, vấn đề thiếu kinh phí hay các cáo buộc tham nhũng, theo Wall Street Journal.

Chính vì thế, hàng loạt kế hoạch lâu dài xây dựng "khả năng răn đe đáng tin cậy tối thiểu", với trọng tâm là thiết lập nên những đội chiến đấu cơ và tàu chiến quy mô nhỏ nhưng chất lượng của Philippines, cũng sẽ phải hoàn thành muộn hơn ít nhất một thập kỷ, ông Jose Antonio Custodio, nhà tư vấn quốc phòng ở Manila, nhận định. Dựa trên những gì đang có trong tay ở thời điểm hiện tại, Philippines dường như vẫn thiếu phương tiện hữu hiệu để kìm hãm sự bành trướng của Trung Quốc tại các vùng biển tranh chấp.

"Chúng ta mới ở vạch xuất phát", ông Custodio nói. "Đặt trong bối cảnh Trung Quốc đang ráo riết xây dựng những căn cứ mới trên Biển Đông, tôi cho rằng bước đi này đã hơi trễ".

Hướng tới những trang thiết bị cũ từ các nước đồng minh như Mỹ hay Nhật Bản có thể là cách duy nhất để Manila nhanh chóng cải thiện năng lực quân đội, một nguồn tin am hiểu quy trình mua sắm quốc phòng Philippines cho hay. Chính quyền Tổng thống Benigno Aquino chắc chắn sẽ không mạo hiểm ký thêm những hợp đồng lớn khi cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra vào giữa năm sau.

Những vấn đề nội tại

Đồ họa: WSJ

Ông Aquino từng hứa sẽ hồi sinh lực lượng quân đội đang trên đà suy thoái sau nhiều năm không được đầu tư đúng mức của Philippines bằng cam kết chi 1,7 tỷ USD sắm sửa vũ khí mới. Quyết định này ban đầu đạt một số thành công nhất định khi Manila hồi cuối năm 2013, đầu năm 2014, ký kết nhiều thỏa thuận quốc phòng có giá trị lên tới 834 triệu USD, trong đó bao gồm hợp đồng mua 12 chiến đấu cơ Hàn Quốc, ba máy bay vận tải Airbus, và một phi đội trực thăng chiến đấu từ Canada và Anh.

"Những con số này là bằng chứng thể hiện chính quyền ông Aquino đã tăng tốc đáng kể quá trình hiện đại hóa quân đội", phát ngôn viên tổng thống Herminio Coloma cho biết nhưng thêm rằng ông Aquino vẫn chưa ký một điều luật, theo đó, bổ sung hai tỷ USD cho công tác mua sắm quốc phòng, được quốc hội thông qua từ tháng 1/2013.

Khả năng tài chính của chính phủ không còn dồi dào bởi phải chi hàng tỷ USD cho công cuộc tái thiết sau thảm họa siêu bão Haiyan hồi năm 2013 là một trong những lý do dẫn tới sự trì hoãn, ông Custodio nhận xét.

Mức chi cũng giảm dần sau một bê bối xảy ra gần đây. Ba thượng nghị sĩ Philippines bị cáo buộc lập nên những tổ chức phi chính phủ ma để rút 220 triệu USD tiền công quỹ. Tuy cả ba người đều không thừa nhận nhưng vụ việc khiến chính quyền phải thắt chặt hơn quy định về mua sắm công, từ đó phần nào làm giảm tốc độ giải ngân đối với các hợp đồng quốc phòng.

Bản thỏa thuận mua hai tàu khu trục nhỏ cùng hai máy bay trinh sát tầm xa với giá trị lần lượt là 398 triệu USD và 132 triệu USD đều được ra chỉ thị phải hoàn thành vào cuối năm ngoái nhưng đến nay vẫn gặp nhiều trở ngại, bất chấp việc những khí tài quân sự này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao khả năng giám sát lãnh hải của Philippines trước áp lực từ Trung Quốc.

"Bế tắc trên xuất phát từ cơ chế quan liêu", ông Custodio bình luận. Các công ty quốc phòng nước ngoài dù rất muốn bán hàng cho Philippines nhưng buộc phải chờ cho đến khi những rắc rối hành chính được thông suốt. "Có vẻ như mọi chương trình đều đang bị đóng băng", một chủ thầu quốc phòng phương Tây có dự án bị đình trệ cho hay.

Tướng Pio Catapang, chỉ huy quân đội Philippines, từng lên tiếng thúc giục Manila đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng nhằm đối phó với việc Trung Quốc đẩy mạnh cải tạo phi pháp các bãi đá trong vùng biển tranh chấp trên Biển Đông. Ngân sách quốc phòng của Philippines năm ngoái là 3,3 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với các quốc gia láng giềng như Singapore với 9,5 tỷ USD, Indonesia, 7,5 tỷ USD và Malaysia, 4,9 tỷ USD.

Trong quá trình điều tra về nỗ lực hiện đại hóa quân sự của Philippines, một số nghị sĩ cũng phải đặt dấu hỏi về tính hiệu quả của những khoản tiền đã chi. Họ đòi điều tra cả một hợp đồng mua 21 trực thăng cũ mà bộ quốc phòng nước này hủy hồi tháng 4 sau khi chỉ nhận 7 chiếc với lý do quan ngại về chất lượng công nghệ. Nhưng một quan chức ngành thuế lại tuyên bố có hiện tượng "lại quả" trong thương vụ này. Bộ quốc phòng Philippines phủ nhận mọi cáo buộc.

Theo chuyên gia tư vấn Custodio, việc chương trình thu mua trực thăng bị hủy đã tác động đến các quan chức quốc phòng, khiến họ lưỡng lự hơn trong việc đặt hàng những hợp đồng mới.

Tổng thống Aquino do đó phải vận động sự trợ giúp từ các nước đồng minh. Nhật Bản hiện cho Philippines vay 183 triệu USD để đóng mới 10 tàu tuần tra, đồng thời cân nhắc bán lại các máy bay trinh sát trên biển P-3C Orion cũ cho Manila, thể theo đề xuất mà tổng thống Aquino đưa ra trong chuyến công tác Nhật hồi đầu tháng 6. Ngoài ra, Australia, Hàn Quốc và Mỹ vài năm qua cũng cung cấp nhiều gói hỗ trợ quân sự cho Philippines và phát đi tín hiệu rằng sẽ tiếp tục tăng cường những nỗ lực này.

Nhưng theo ông Custodio, những giải pháp tạm thời không thể tạo dựng khả năng răn đe của Manila nhằm chống lại các động thái cứng rắn trên biển của Bắc Kinh. "Trung Quốc đang đứng ngay trước cửa nhà chúng ta rồi", ông nhấn mạnh.

Chiến hạm Ramon Alcaraz của Manila tham gia cuộc tập trận chung cùng Washington hồi tháng 6 năm ngoái. Ảnh: AFP

Ký ức của người phiên dịch cho Bill Clinton ở Hà Nội năm 2000

Đang ăn tối với hai cấp trên là sĩ quan quân đội Mỹ, Ron Ward bất ngờ nhận lệnh đi làm thông ngôn cho Tổng thống Bill Clinton tại Hà Nội. Vội mặc complet, Ron tới trung tâm hội nghị, phiên dịch cho tổng thống cả tối hôm đó cho đến khi ông về nước.

Tổng thống Mỹ Bill Clinton (áo đen) thăm hiện trường khai quật máy bay Mỹ bị bắn rơi vào năm 1967 ở huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc năm 2000. Ảnh: AFP

Tháng 11/2000, khi Tổng thống Clinton sắp sang thăm Việt Nam, ông Ron Ward đang là một quân nhân phụ trách phiên dịch và phân tích, điều tra tại Văn phòng Đặc trách vấn đề MIA (quân nhân Mỹ mất tích) ở Hà Nội.

Đây là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ tới Việt Nam, 25 năm sau khi chiến tranh kết thúc. Theo kế hoạch, ông Clinton sẽ đến thăm hiện trường khai quật máy bay Mỹ bị bắn rơi vào năm 1967 ở huyện Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc, cách Hà Nội khoảng hơn một tiếng đi xe. 

"Trong vòng một tháng trước chuyến thăm, tôi và các đồng nghiệp phải đi tiền trạm đến hiện trường cùng các nhân viên của Nhà Trắng để chuẩn bị về an ninh và hậu cần. Qua đó, họ biết rằng có một người Mỹ có khả năng nói tiếng Việt và ghi nhớ điều đó", ông Ron kể. 

Khi đến Việt Nam, Tổng thống Clinton mang theo một phiên dịch viên là người gốc Việt đã lớn tuổi. Trong quá trình Clinton đang phát biểu tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, người phiên dịch này gặp trục trặc và dừng công việc, khiến các sinh viên phải nghe hoàn toàn bằng tiếng Anh. Tối hôm đó, Tổng thống Mỹ còn có một cuộc họp về công tác tháo gỡ bom mìn sau chiến tranh ở Trung tâm Hội nghị Quốc tế tại Hà Nội.

Mệnh lệnh bất ngờ

Đang ngồi ăn cùng các cấp trên là hai quan chức quân đội Mỹ thì ông Ron nhận được điện thoại từ đại diện của Nhà Trắng, thông báo rằng ông được cử làm phiên dịch cho ông Clinton tại cuộc họp trên.

"Ông tướng là sếp lớn của tôi nói rằng: 'OK, ông mặc complet đi'", Ron kể. "Khoảng 45 phút sau đó tôi phải có mặt ở đó mà không có sự chuẩn bị gì. Có hai người đã thử phiên dịch nhưng không được, và Nhà Trắng biết rằng có một người Mỹ biết tiếng Việt là tôi".

Ron Ward (trái) và một nhân chứng chiến tranh của Việt Nam. Ảnh: NVCC

Ron lập tức đến trung tâm hội nghị. Ông được giao nhiệm vụ "tổng thống nói gì thì dịch lại". Ông Clinton phát biểu về việc Mỹ và Việt Nam hợp tác để giải quyết hậu quả bom mìn sau chiến tranh ở các địa phương.

"May mắn là tôi vốn đã, đang làm việc trong quân đội nên tất cả những từ ông ấy nói đều quen thuộc với tôi. Tôi phiên dịch trong khoảng 20 phút. Mọi thứ hoàn toàn suôn sẻ. Tổng thống đã cảm ơn tôi", Ron kể. 

Khi Clinton ra sân bay Nội Bài để trở về Mỹ, ông Ron mặc lại bộ quân phục và tiếp tục làm phiên dịch cho tổng thống, phu nhân Hillary Clinton cùng con gái của họ, Chelsea.

"Sau khi chia tay với các quan chức Việt Nam, ông ấy gặp tôi và nói: 'A! ông là phiên dịch. Ông là phiên dịch viên đã giúp tôi' ", Ron kể lại khoảnh khắc trò chuyện với tổng thống Mỹ.

Tôi trả lời: "Vâng, thưa ông, tôi là người lúc nãy làm phiên dịch cho ông".

Ông ấy hỏi: "Ông học tiếng Việt ở đâu?"

Tôi đáp: "Tôi học tiếng Việt trong Viện Ngôn ngữ học của Bộ Quốc phòng". 

Bà Hillary cũng nói: "Ồ, cảm ơn. Ông rất có kỹ năng". 

Ron Ward học tiếng Việt từ những năm 1980 và khi được cử sang làm việc tại Việt Nam vào năm 1992, ông đã có 10 năm học ngôn ngữ này. Ông là chuyên gia Xử lý Thương vong, phân đội 2 (DET 2), thuộc Bộ chỉ huy Hỗn hợp Tìm kiếm Tù binh và Người mất tích trong chiến tranh của Mỹ (JPAC). Ron là một trong những người đóng vai trò kiến tạo chương trình tìm kiếm tù binh và người Mỹ mất tích trong chiến tranh (POW/MIA) ở Việt Nam. 

Đến nay, Ron Ward đã có 23 năm gắn bó với công việc nhân đạo này. Mối nhân duyên của ông với Việt Nam càng trở nên trọn vẹn hơn khi ông kết hôn với một phụ nữ Việt và có hai con. 

Trở ngại tưởng không thể vượt qua ở chặng đầu quan hệ Việt - Mỹ

Ở chặng đầu nỗ lực cải thiện quan hệ, Việt Nam và Mỹ phải đối diện với vô vàn khó khăn do lịch sử để lại, do sự ngờ vực và chống phá của các phe nhóm.

Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại Mỹ Lê Văn Bàng chia sẻ về thuở ban đầu của quan hệ Việt - Mỹ, nhân 20 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao hai nước.

Cựu đại sứ Việt Nam tại Mỹ Lê Văn Bàng. Ảnh: Việt Anh

- Những ngày đầu Việt Nam nỗ lực biến quan hệ với Mỹ từ thù thành bạn đã diễn ra như thế nào?

- Giai đoạn đó có rất nhiều trở ngại, từ quốc hội, chính phủ Mỹ, báo giới, người dân, cựu binh và cả cộng đồng người Việt di tản sau chiến tranh. Có những trở ngại gần như gây nản chí nếu mình mong nó phát triển nhanh. Khó khăn này kéo dài suốt từ những năm 1980 đến năm 1995, là tất yếu do lịch sử để lại. Việt - Mỹ từng ở hai bên chiến tuyến, dùng tất cả những gì có thể để đánh bại bên kia, khi cuộc chiến chấm dứt thì những điều đó vẫn còn đọng lại trong từng người, không dễ mất đi được. Nhưng cả lãnh đạo và nhân dân Việt Nam đều mong muốn phá bỏ bao vây cấm vận, điều đó là cần thiết.

- Những trở ngại đó cụ thể là gì?

- Có một trở ngại chính là vấn đề người Mỹ mất tích (MIA) và tù binh chiến tranh (POW). Mặc dù từ năm 1973 Việt Nam đã thả hết tù binh nhưng phía Mỹ vẫn nói "còn người bị giam giữ ở Việt Nam thì không có chuyện bình thường hóa quan hệ".

Rồi vấn đề người di tản, tôi ở Mỹ 9 năm thì thì có đến hàng trăm cuộc biểu tình phản đối, số lượng lên đến hàng nghìn người, họ ném đá, ném trứng thối, phá các chuyến thăm Mỹ của các lãnh đạo Việt Nam. Đến mức tôi đi đến đâu cũng phải cảnh giác với biểu tình vì chắc chắn có khoảng vài ba trăm người ở một bang nào đó đứng trước cổng "đón". Kinh khủng nhất là tháng 8/1995, tôi đến quận Cam và phát biểu công khai trước đám đông, đó cũng là lần đầu tiên một quan chức Việt Nam đến đối thoại trực diện với người dân Mỹ.

- Hai nước lúc đó đưa ra với nhau những điều kiện gì?

- Suốt từ năm 1975 đến 1995, ưu tiên của Việt Nam là bỏ cấm vận, mà để bỏ cấm vận thì hai nước phải thiết lập quan hệ liên lạc. Trong giai đoạn 1985-1988, Việt Nam chào đón Mỹ sang thảo luận các vấn đề MIA đồng thời với việc bàn bạc bỏ cấm vận. Cuối năm 1988, Việt Nam yêu cầu Mỹ cho lập văn phòng ở Washington DC để thông tin về hài cốt lính Mỹ mất tích, họ hứa về báo cáo với Quốc hội nhưng sau đó không được. Việt Nam thì tuyên bố không tiếp tục thương lượng về MIA nữa. Mọi chuyện tưởng như đi vào bế tắc.

Lúc đó Thượng nghị sĩ John McCain và Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch phải đứng ra "dàn hòa". Đến tận tháng 1/1995, cựu tổng thống Mỹ Bill Clinton tuyên bố hai bên đồng ý thiết lập văn phòng liên lạc tại Washington.

- Có lần nào hai bên gần đạt được thành quả rồi bị thất bại?

- Đầu năm 1993 tôi được cử sang làm Đại sứ tại Liên Hợp Quốc (LHQ), mọi người ở nhà hy vọng "khoảng 6 tháng nữa Việt Nam sẽ thiết lập một cơ quan liên lạc ở Washington". Đột nhiên đến khoảng tháng 3, tháng 4, phía Mỹ đưa ra cái gọi là tài liệu của Thượng tướng Trần Văn Quang, cựu thứ trưởng Quốc phòng Việt Nam gửi cho Bộ Chính trị, báo cáo về việc "đưa tù binh Mỹ từ Việt Nam sang Nga" như thế nào. Sự kiện đó như quả bom nổ tung, làm tan nát hết các dự định giữa hai bên. 

- Sự thực là sao thưa ông?

- Thời điểm đó ông Bill Clinton dự định có thể đi tới thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, nhưng sau đó chính quyền phải tạm dừng. Việt Nam cũng tạm dừng nỗ lực và đi điều tra tài liệu về "tù binh bị đưa sang Nga". Khi ấy Mỹ và Nga có quan hệ tương đối hòa giải, vì thế khi Washington kiểm tra lại xem tài liệu đó có trong kho lưu trữ thật không, Moscow nói không có, báo cáo kia là giả. Báo cáo đó thuộc về một trong những nhóm cựu hữu chống phá quan hệ Việt - Mỹ, họ không phải hoạt động theo cảm tính, mà có nghiên cứu và chuẩn bị hẳn hoi. Họ thuê người viết các báo cáo, chờ xem Mỹ và Việt Nam tuyên bố cái gì thì họ tung ra. Hai bên giải quyết được rất nhiều vấn đề, nhưng đến đoạn gần cuối vẫn bị họ phá. Chính vì những tài liệu như thế mà đến tận cuối năm 1993 ông Bill Clinton mới tuyên bố cho Việt Nam vay tiền của Ngân hàng Thế giới (WB) và đến tháng 2/1994 mới tuyên bố bỏ lệnh cấm vận. Mất rất nhiều thời gian như thế.

- Việt Nam còn phải chứng minh như thế nào nữa để Mỹ không hoài nghi về vấn đề POW?

- Khoảng năm 1991 hoặc 1992, đoàn Mỹ nói với Việt Nam rằng họ nhận được tin vẫn còn người Mỹ còn sống (bị giam làm tù binh), đề nghị Việt Nam chuẩn bị một chiếc trực thăng, "khi nào ăn cơm xong sẽ đi". Đoàn sau đó lên đường sang Gia Lâm, và khi lên máy bay, họ chỉ đến Thanh Hóa, máy bay đỗ xuống một khu rừng, đó chính là trại tù binh trước đây. Nhưng lúc đó đã tan hoang rêu phong rồi, không còn ai. Sau năm 1994 thì mức độ nghi ngờ có giảm đi.

Có một vài người, trong đó ông John McCain có thể coi là "người tháo nút" nhiều vấn đề, ông có quyền lực và nhìn xa trông rộng. Từ cấp cao thì có ông Bill Clinton. Ngoài ra còn có Thượng nghị sĩ John Kerry (nay là Ngoại trưởng Mỹ), bà Virginia Foote, người tiếp cận Nhà Trắng rất sát sao về các vấn đề Việt Nam.

Đại sứ Lê Văn Bàng (giữa) gặp Tổng thống Mỹ Bill Clinton năm 1997 về việc mở cơ quan ngoại giao. Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Nhìn lại chặng đường bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ, những thành tựu nào hai nước đã đạt được mà trước đây ông tưởng rằng sẽ rất khó khăn?

- Hai bên đã đạt được những kết quả rất nổi bật, chẳng hạn như Việt Nam xuất sang Mỹ hơn 29 tỷ USD năm ngoái, số sinh viên Việt đang học ở Mỹ gần 17.000, khá cao so với các nước trong khu vực và thế giới. Đáng kể là quan hệ quân sự. Hồi xưa tôi từng tìm hiểu xem Mỹ có thể bán thiết bị kỹ thuật cao hoặc các thiết bị phi sát thương cho Việt Nam nhưng rất khó. Khoảng năm 1996-1998, Nhà nước yêu cầu tôi thử tiếp cận công ty tư nhân của Mỹ để mua một số động cơ của tàu cao tốc, trang bị cho tàu trên biển. Tôi hỏi một công ty ở bang Connecticut, làm việc xong thì gửi đề nghị lên Bộ Ngoại giao Mỹ nhưng không được. Đến 2004 Việt Nam đề nghị mua vũ khí của Mỹ nhưng cũng không được chấp thuận.

Bây giờ thì họ hứa bán cho mình. Nói chung quan hệ kinh tế, quân sự và đào tạo là những điều trước đây rất khó khăn, mà giờ đạt được rồi. Tôi từng nghĩ quan hệ chiến lược Việt - Mỹ rất "xa vời", nhưng tôi hiểu thực chất quan hệ toàn diện bây giờ có ý nghĩa chiến lược, đó là thành tựu rất nổi bật. Việc hợp tác với Mỹ có thể góp phần thúc đẩy Việt Nam phát triển hơn nữa, duy trì được hòa bình, ổn định.

Ông Lê Văn Bàng, cùng Thượng nghị sĩ John Kerry (bìa trái), hiện là ngoại trưởng Mỹ, và Thượng nghị sĩ John McCain, ngoài cùng bên phải, trong lễ khai trương các dự án của Cơ quan Đầu tư tư nhân hải ngoại (OPIC) tại Việt Nam, tháng 3/1998. Ảnh: NVCC

Trung Quốc công khai diện tích bồi đắp lớn ở Trường Sa

Trung Quốc tuyên bố sắp hoàn thành quá trình cải tạo tại bãi đá Vành Khăn và Subi thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam và công khai diện tích cải tạo của các bãi đá này.

 

Trang mạng Sina hôm nay đăng tải bài báo công bố loạt hình ảnh vệ tinh về thực trạng quá trình bồi đắp đảo nhân tạo của Trung Quốc tại bãi đá Vành Khăn và Subi thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

Ảnh được chụp hôm 10/6 cho thấy một số tàu Trung Quốc đang hoạt động tại bãi đá Vành Khăn.

 

 

Bài viết trên Sina cho biết Trung Quốc chuẩn bị hoàn thành việc mở rộng trên cả Subi và Vành Khăn. Tính đến ngày 10/6, diện tích Vành Khăn đã tăng đến 5,52 km2, diện tích Subi đạt khoảng 3,95 km2. Trong ảnh là một góc của đá Vành Khăn.

 

 

Tàu nạo vét Trung Quốc ra vào nhộn nhịp tại bãi đá Vành Khăn.

Bắc Kinh hôm 16/6 tuyên bố sắp hoàn tất cải tạo một số bãi đá thuộc quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Trong thời gian sắp tới, nước này sẽ tiến hành xây dựng các công trình dân sự trên những thực thể này. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng Bắc Kinh có khả năng sẽ quân sự hóa những tiền đồn mà họ đang cải tạo trái phép trên Biển Đông. Trung Quốc ngang nhiên cho rằng những dự án xây dựng trên là hợp pháp và thuộc về cái gọi là chủ quyền của nước này.

 

 

Một bãi đất rộng được hình thành trên bãi đá Vành Khăn.

Nhiều diễn đàn quân sự Trung Quốc gần đây còn đăng tải những hình ảnh được cho là bản đồ quy hoạch 10 km vuông bãi đá Vành Khăn, với nhiều hạng mục như casino, điểm du lịch. Theo đó, diện tích xây dựng là 6,29 km2, quy hoạch dân số là 70.000 người. Bản quy hoạch ghi rõ bãi đá Vành Khăn có vị trí địa lý quan trọng, vị trí quân sự chiến lược, đồng thời là trung tâm cảng biển khu vực, chỉ đứng sau thành phố Hồ Chí Minh.

 

 

Tờ Global Times, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc hôm 17/6 còn công bố hình ảnh một chiến hạm, được cho là tàu vận tải đổ bộ Jinggang Shan thuộc lớp Yuzhao Type 71 (vòng tròn đỏ) xuất hiện tại đá Vành Khăn. Ảnh: Huanqiu

 

 

Hình ảnh bãi đá Subi được chụp hôm 5/6. Theo Diplomat, Bắc Kinh trung bình mỗi ngày mở rộng trái phép đá Subi thêm 32.000 m2 khiến diện tích bãi đá này tăng 74% so với gần hai tháng trước.

 

 

Theo một số báo cáo, trên Subi còn xuất hiện một dải đất trống lớn. Địa hình khu đất này rất giống với nơi mà nay đã trở thành một đường băng trên bãi đá Chữ Thập. Điều này khiến giới phân tích suy đoán Trung Quốc cũng sẽ xây dựng một đường băng tương tự tại đây.

 

 

Tàu Trung Quốc đang hút cát để mở rộng Subi. Nơi này hiện có kênh tiếp cận, cầu cảng, các thiết bị thông tin liên lạc, radar, đê chắn sóng gia cố, bãi đáp trực thăng cùng một số cơ sở quân sự
.